ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

 

 

Βυζαντινά τείχη

 


Πρόλογος

 

Ένα από τα κεντρικά σημεία της φιλοσοφίας του σχεδιασμού για την ανάπτυξη μιας πόλης, πρέπει να είναι ο σεβασμός προς το περιβάλλον. Η διατήρηση και η συντήρηση μεγάλων αρχαιολογικών μνημείων πρέπει να γίνεται κάτω από συνθήκες οι οποίες διασφαλίζουν τη μεγαλύτερη δυνατή φροντίδα για τα περιβαλλοντικά θέματα. Τα αρχαιολογικά μνημεία είναι στοιχεία του περιβάλλοντος. Τα μνημεία που μας περιβάλλουν, πρέπει να τα σεβόμαστε και να τα προστατεύουμε κατά τον σχεδιασμό της ανάπτυξης της πόλης.

Τα ‘ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΤΕΙΧΗ’ της πόλης μας, το μεγαλύτερο αρχαιολογικό της μνημείο, βασικό στοιχείο της ταυτότητάς της, πρέπει να διατηρηθούν και να συντηρηθούν, με σχεδιασμό που θα λαμβάνει υπόψη τη δημιουργία ενός περιβάλλοντος που εξυπηρετεί τον πολίτη και τις δραστηριότητες του. Βασικά στοιχεία της οποιασδήποτε παρέμβασης πρέπει να είναι η διατήρηση του μνημείου και του αρχιτεκτονικού ύφους της περιοχής, η αναβάθμιση του περιβάλλοντος, η ανάπλαση των χώρων πρασίνου καθώς και η αντιμετώπιση των βασικών προβλημάτων της σύγχρονης πόλης.

 

Στην προσπάθειά μας για την κατά το δυνατόν καλύτερη προσέγγιση του θέματος και στην υλοποίηση των δραστηριοτήτων της τριήμερης εκδρομής στις Πρέσπες, είχαμε την πολύτιμη βοήθεια πολλών επιστημόνων και φορέων, τους οποίους και ευχαριστούμε.

 

Την Έκθεση για την Ναυσιπλοΐα στο Βυζάντιο (Υπουργείο Πολιτισμού)

Το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου

Το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού

Τη Δημοτική Βιβλιοθήκη του Δήμου Θεσσαλονίκης

Το Κέντρο Ιστορίας του Δήμου Θεσσαλονίκης

Την έφορο βυζαντινών αρχαιοτήτων Κα Μακροπούλου

Το δήμαρχο Συκεών Κο Δανιηλίδη

Το μελετητή Κο Κωνσταντίνο Νίγδελη

Την αρχαιολόγο του Μουσείου της Αιανής Κα Καραμήτρου

Την αρχιτέκτονα – συντηρήτρια του Αγίου Γερμανού Κα Μαρία Κούλη

Το Κέντρο Ενημέρωσης Πρεσπών

Την οικολογική οργάνωση «Αρκτούρος»

Την πρόεδρο του Συλλ. Γονέων & Κηδ. του 1ου Γ. Τριανδρίας Κα Λανάρη,

καθώς και τα μέλη του προεδρείου

Τη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Θεσσαλονίκης

Το Δίκτυο Νέες Εκπαιδευτικές Προοπτικές

Κουρίδου Αντωνία

Γκαζάς Δημήτριος

 

 


 

 

 

 

στους μαθητές μας            

 

όταν μπαίνετε στη κοινωνία των μεγάλων,

 

όταν ξέρετε ότι δεν εξαρτάσθε από τους μεγάλους για την επίλυση προβλημάτων σας,

 

όταν γνωρίζετε ότι η ζωή χρειάζεται συνεργασία και ανάληψη ευθυνών,

 

όταν έχοντας εμπιστοσύνη στις ικανότητές σας βοηθάτε στην επίλυση των προβλημάτων

 

και όταν δεν νιώθετε περιορισμένοι από την ανάγκη ή να αγωνισθείτε ή να υποχωρήσετε,

 

τότε μεγάλος κερδισμένος είναι η κοινωνία μας.


 

H περιβαλλοντική εκπαίδευση στα σχολεία

Κυροπούλου Ειρήνη

Η εφαρμογή των προγραμμάτων Π.Ε. στα σχολεία της Δευτεροβάθμιας Εκπ/σης έχει στόχο:

·        Να γνωρίσουν οι μαθητές το φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον και να συνειδητοποιήσουν τη σχέση του ανθρώπου με αυτό. Έτσι θα ευαισθητοποιη-θούν και θα νιώσουν πως ο άνθρωπος δεν έχει δικαίωμα να κακοποιεί τη φύση, γιατί μ’ αυτόν τον τρόπο προκαλεί την καταστροφή του, αφού και ο ίδιος αποτελεί ένα μέρος της.

·        Να προσεγγίσουν κριτικά το περιβάλλον βασισμένοι σε οικολογικούς, πολιτικούς, κοινωνικούς και αισθητικούς συντελεστές και να δραστηριοποιηθούν ώστε να συμβάλλουν μέσα από ειδικά προγράμματα στη γενικότερη προσπάθεια για την επίλυση διαφόρων προβλημάτων

·        Να προετοιμάσει νέους πολίτες, ικανούς να συνεργάζονται, να αλληλοβοηθούνται, να ανέχονται ο ένας τον άλλον, να αυτενεργούν-αυτοσχεδιάζουν, να είναι συνεπείς και υπεύθυνοι, να προτείνουν και να αποφασίζουν δημοκρατικά.

·        Ακόμα, έχει στόχο να εξασκήσει τους νέους στην ελεύθερη και ξεκάθαρη έκφραση της άποψής τους και επιπλέον να αποδέχονται το γεγονός ότι υπάρχουν και άλλες απόψεις, με τις οποίες μπορεί να μη συμφωνούν, αλλά πρέπει να τις σέβονται. Τέλος να τους διδάξει πως η διαδικασία ανεύρεσης της καλύτερης λύσης σε δεδομένο πρόβλημα, μέσα από τη συνεργασία, θα πρέπει να είναι αντικείμενο αμοιβαίας πληροφόρησης και παρότρυνσης και όχι αντικείμενο ανταγωνισμών.

Η υλοποίηση αυτών των στόχων επιτυγχάνεται με προγράμματα στο σχεδιασμό των οποίων είναι απαραίτητη η συμμετοχή των εκπαιδευτικών. Ο εκπαιδευτικός ή η ομάδα εκπαιδευτικών καταρτίζουν το πρόγραμμα και σχεδιάζουν τις διαδικασίες εφαρμογής του.

Οι δραστηριότητες του τμήματος της Π.Ε. για συντονισμό, ανατροφοδότηση και σύνθεση γίνονται ή μετά την λήξη του επταώρου, ή τα απογεύματα, ή ακόμη και Σαββατοκύριακα. Τις περισσότερες φορές τα απογεύματα της Τετάρτης και της Παρασκευής ξεκινούσαμε στις 5 το απόγευμα και τελειώναμε μετά τις 9:30 το βράδυ. Αναπόσπαστο τμήμα του προγράμματος αποτέλεσαν η επίσκεψη στην Έκθεση για την Ναυσιπλοΐα  κατά τους Βυζαντινούς χρόνους, η παρακολούθηση της κινηματογραφικής ταινίας «ΤΟ ΞΥΠΟΛΥΤΟ ΤΑΓΜΑ», η περιήγηση στο κάστρο των Δικαστηρίων «Τοπ Χανέ», η έρευνα για στοιχεία στη Δημοτική Βιβλιοθήκη του Δήμου Θεσσαλονίκης καθώς και στο Κέντρο Ιστορίας, η περιήγηση - ξενάγηση στο Γεντί Κουλέ, στην Ακρόπολη και στο Τείχος στην Άνω Πόλη που έγινε για ανακάλυψη-διερεύνηση του χώρου, αναζήτηση προβλημάτων, οι συνεντεύξεις με το δήμαρχο Συκεών, την Έφορο Βυζαντινών Αρχαιοτήτων καθώς και με άλλους μελετητές. Έγιναν αρκετές τέτοιες εξορμήσεις ακόμη και σε αργίες.

Τα προγράμματα έχουν την ανάγκη της οικονομικής στήριξης από το Υπουργείο Παιδείας, την Τοπική Αυτοδιοίκηση, και το Σύλλογο γονέων και κηδεμόνων.

 


Παρουσίαση του προγράμματος

Κωνσταντινίδου Κατερίνα

 

Ένα από τα κεντρικά σημεία της φιλοσοφίας του σχεδιασμού για την ανάπτυξη μιας πόλης, πρέπει να είναι ο σεβασμός προς το περιβάλλον. Η διατήρηση και η συντήρηση μεγάλων αρχαιολογικών μνημείων πρέπει να γίνεται κάτω από συνθήκες οι οποίες διασφαλίζουν τη μεγαλύτερη δυνατή φροντίδα για τα περιβαλλοντικά θέματα. Τα αρχαιολογικά μνημεία είναι στοιχεία του περιβάλλοντος. Τα μνημεία που μας περιβάλλουν, πρέπει να τα σεβόμαστε και να τα προστατεύουμε κατά τον σχεδιασμό της ανάπτυξης της πόλης.

Τα ‘ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΤΕΙΧΗ’ της πόλης μας, το μεγαλύτερο αρχαιολογικό της μνημείο, βασικό στοιχείο της ταυτότητάς της, πρέπει να διατηρηθούν και να συντηρηθούν, με σχεδιασμό που θα λαμβάνει υπόψη την δημιουργία ενός περιβάλλοντος που εξυπηρετεί τον πολίτη και τις δραστηριότητες του. Βασικά στοιχεία της οποιασδήποτε παρέμβασης πρέπει να είναι η διατήρηση του μνημείου και του αρχιτεκτονικού ύφους της περιοχής, η αναβάθμιση του περιβάλλοντος, η ανάπλαση των χώρων πρασίνου καθώς και η αντιμετώπιση των βασικών προβλημάτων της σύγχρονης πόλης. Πρέπει να φυτευτούν δέντρα, θάμνοι και δενδρύλλια, να ανοίξουν δρόμοι και να κατασκευασθούν χώροι στάθμευσης αυτοκινήτων, για να δοθεί μια νέα πνοή στην πόλη.

 

 

Το θέμα αναλύθηκε σε τέσσερις ενότητες

Α) Την Ιστορία της πόλης

Ελληνιστική, Ρωμαϊκή, Βυζαντινή (έως το 1204μ.Χ.), Βυζαντινή (μετά το 1204μ.Χ.), Τουρκοκρατία και Νεοελληνική καθώς και στην Ιστορία της Φυλακής του Επταπυργίου (Γεντί κουλέ).

 

Β) Την Ιστορία των Τειχών της Πόλης

Πως, πότε και γιατί χτίσθηκαν; την άμυνα στα τείχη, την διακίνηση των αγαθών, το γκρέμισμα των τειχών, την οικοδόμηση κατοικιών δίπλα στα τείχη, και στο τι έχει χτιστεί στα σημεία που υπήρχαν τείχη.

 

Γ) Τα Αρχιτεκτονικά στοιχεία του Τείχους

Τη δομή του τείχους, τους πύργους, Το παλιό λιμάνι, τους δρόμους, τις πύλες και το τοπογραφικό.

 

Δ) Τα κάστρα σήμερα

Την συντήρηση των τειχών, το Νομικό καθεστώς, τα Τραγούδια, τις συνέπειες από την ύπαρξη των Τειχών στη ζωή στο αστικό περιβάλλον της πόλης, τους δήμους και την Διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου.


 

Ελληνιστική και Ρωμαϊκή ιστορία

Βαρέτα Γεωργία

Ο Κάσσανδρος μετά την ίδρυση της Θεσσαλονίκης, οχύρωσε συστηματικά την πόλη σύμφωνα με τους αμυντικούς οικοδομικούς κανόνες της εποχής εκείνης.

Τμήματα του τείχους της ελληνιστικής περιόδου, που αποκαλύφτηκαν σε ανασκαφές, δείχνουν ότι ήταν κτισμένα λόγω κατεπειγουσών αναγκών, πρόχειρα και με οικοδομικό υλικό ότι προσφερόταν στις κρίσιμες ώρες των επιδρομών (βωμοί, μαρμάρινα μέρη ναών, γλυπτά κλπ.) Στη συνέχεια όμως τα ρωμαϊκά και βυζαντινά τείχη κτίστηκαν με συστηματικό τρόπο. (προτείχισμα, τάφροι, πύργοι, τριγωνικοί και τετραγωνικοί πρόβολοι.)

Γύρω στα 58μ.Χ. στη Θεσσαλονίκη βρισκόταν εξόριστος απ’ τη Ρώμη ο ρήτορας Κικέρων, που αναφέρει ότι τα τείχη της πόλης ήταν σε κακή κατάσταση. Ο Κικέρων γράφει σχετικά «Η Μακεδονία τόσο κακοποιείται από τους Βαρβάρους, από την απληστία των οποίων δεν υπάρχει πλέον ειρήνη, ώστε οι Θεσσαλονικείς, ευρισκόμενοι στους κόλπους της ηγεμονίας μας αναγκάζονται να εγκαταλείψουν την πόλη και να οχυρώσουν την ακρόπολη».

Τον 1ο αιώνα μ.Χ. γίνονται οι πρώτες επιδιορθώσεις των τειχών και ιδρύεται η Χρυσή Πύλη της οδού Εγνατίας που βρίσκεται στη δυτική πλευρά της πόλης. Πάντως επί Ρωμαίων δεν προκύπτει  ότι έγιναν άλλα σοβαρά οχυρωματικά έργα στην πόλη παρά μόνο συμπληρώσεις και συντηρήσεις των τειχών της Ελληνιστικής περιόδου. Υπάρχει επίσης η άποψη πώς τα ανατολικά τείχη, σ’ ένα μεγάλο τους τμήμα, ανοικοδομήθηκαν απ’ τον Γαλέριο, όταν αυτός έκανε έδρα του τη Θεσσαλονίκη, με σκοπό να συμπεριλάβει μέσα στην πόλη τα νεκροταφεία που υπήρχαν στο ανατολικό τμήμα και να διευρύνει το χώρο, ώστε να μπορέσει άνετα να διαμορφώσει το λεγόμενο «Γαλεριανό  συγκρότημα» (ανάκτορο, οκτάγωνο, ιππόδρομος, Καμάρα, Ροτόντα)

Όσον αφορά στη διαφορά της τεχνικής που παρατηρείται ανάμεσα στην κατασκευή του Ελληνιστικού περιβόλου της Θεσσαλονίκης και του Ρωμαϊκού τείχους, είναι ενδεικτική χάρη στη χρήση των υλικών. Στην Ελληνιστική περίοδο χρησιμοποιούσαν σχιστόλιθο, ενώ στη Ρωμαϊκή αργολιθοδομή.

 

Βυζαντινή ιστορία από το 324 μ.Χ. -1204 μ.Χ.

Σαββίδης Ιωάννης

 

Στην συμβασιλεύουσα Θεσσαλονίκη ο Χριστιανισμός βρήκε περισσότερο από κάθε άλλη πόλη γόνιμο έδαφος για την εξάπλωσή του.

Το 390 ο Θεοδόσιος για να αντιμετωπίσει εσωτερικές περιπλοκές διενεργεί σφαγή χιλιάδων Θεσσαλονικέων στον Ιππόδρομο. Οι Θεσσαλονικείς πλήρωσαν με το αίμα τους τη δυσαρέσκεια τους για τη πολιτική του Θεοδοσίου σχετικά με τη σταδιακή διείσδυση των Γότθων στο στρατό της αυτοκρατορίας .

Το 479 απειλήθηκε η Θεσσαλονίκη από τον Άμαλη (αρχηγό των Οστρογότθων). Αβάροι, Ούνοι και Σλάβοι ήταν η επόμενη απειλή της πόλης. Απέτυχαν το 597 οι Αβαροσλάβοι (100000 άνδρες) να την καταλάβουν.

 Το 604-610 γίνεται δεύτερη επιδρομή 5000 Σλάβων. Την 27η προς 28η Οκτώβρη με σύμμαχο τους τον Άγιο της πόλης οι Θεσσαλονικείς καταφέρνουν να τους αντιμετωπίσουν.

Το 618 γίνεται επιδρομή των Αβαροσλάβων με επικεφαλή το χαγάνο των Αβάρων.

Το 620 γίνεται μεγάλος σεισμός με πολλές καταστροφές, μέρος τειχών έπεσε, πύλες άνοιξαν. Από την Κωνσταντινούπολη έρχονται τρόφιμα και πολεμοφόδια για ενίσχυση.

Το 689 ο Ιουστινιανός ο Β’ ο Ρινότμητος κατανικά τους Βούλγαρους στα στενά του Ρούπελ. Τον ίδιο χρόνο γίνεται η μεταφορά των Σλάβων αιχμαλώτων στη Βιθυνία της Μικράς Ασίας. Από την στιγμή που εξέλειπαν οι κίνδυνοι τα ξίφη των κατοίκων της Θεσσαλονίκης πλέον μεταμορφώνονται σε δρέπανα και τα δόρατα σε άροτρα. Έτσι λοιπόν οι κάτοικοι της Θεσσαλονίκης αφήνουν πίσω τους τη δυσάρεστη κατάσταση του πολέμου και αναπτύσσουν με τη γεωργία, την οικονομία της πόλης. Εποχή έργων, ειρήνης και πολέμου.

Τον 9ο αιώνα οι Έλληνες Θεσσαλονικείς αδελφοί Κύριλλος και Μεθόδιος έμαθαν τη σλαβική γλώσσα και μπόρεσαν να διαδώσουν το χριστιανισμό και το βυζαντινό πολιτισμό στους Σλάβους της Βαλκανικής.

Αναπτύσσεται το εμπόριο και η πόλη γίνεται κέντρο πολιτισμού.

Τον Ιούλιο του 904 έσβησε η ειδυλλιακή εκείνη εικόνα της ευημερίας και ευδαιμονίας με την άλωση της πόλης από τους Σαρακηνούς πειρατές που είχαν γίνει αληθινή μάστιγα στην ανατολική λεκάνη και κυρίως στα παράλια του Αιγαίου. Η θρασύτητα τους μάλιστα έφτασε σε τέτοιο βαθμό, ώστε να τολμήσουν να προσβάλλουν και τη 2η πρωτεύουσα του βυζαντινού κράτους, την πολυάνθρωπη και πλούσια Θεσσαλονίκη.

Μπροστά στον κίνδυνο ο στρατηγός Πετρωνάς χρησιμοποίησε υλικό από τα αρχαία ελληνικά νεκροταφεία, που βρίσκονταν στο ανατολικό και δυτικό μέρος έξω από την πόλη, ξεσηκώνοντας τις επιτύμβιες στήλες και ρίχνοντας τες στη θάλασσα, ώστε να μην μπορούν να πλησιάσουν τα εχθρικά καράβια. Μετά

από τριήμερη πολιορκία οι Σαρακηνοί καταλαμβάνουν την πόλη αφού κατόρθωσαν να κάψουν την πύλη της Ρώμης και την Κασσανδρεωτική. Ακολούθησε σφαγή των κατοίκων και λεηλασία της πόλης.

Η καταστροφή της Θεσσαλονίκης είναι μεγάλη αλλά όχι και ανεπανόρθωτη. Σιγά σιγά αρχίζει  πάλι να ξαναγεννιέται από την στάχτη της. Και τα παραθαλάσσια τείχη επισκευάζονται και ξαναχτίζονται, για να μην επαναληφθεί παρόμοια συμφορά.

Ο βουλγαρικός κίνδυνος  προβάλει απειλητικός, κατά τα τέλη του 10ου αι. Οι Βούλγαροι λεηλατούν τη Θράκη και τα περίχωρα της Θεσσαλονίκης. 

Η Σαλονίκη και η περιοχή της συχνά γίνονται θέατρο διαφόρων δραματικών φάσεων όπως το 1040 ο στρατηγός των Βουλγάρων Αλουσιανός πολιορκεί την πόλη με 40.000 άντρες.

Αλλά οι κάτοικοι με τη βοήθεια του πολιούχου της πόλης του Αγ. Δημητρίου κατορθώνουν να τους αποκρούσουν.

Το 1185 η Θεσσαλονίκη πολιορκείται από στεριά και θάλασσα από τους Νορμανδούς της Σικελίας. Κατορθώνουν να την καταλάβουν και να τη λεηλατήσουν καθώς συντρίβεται και η παραμικρή αντίσταση.

Το 1204 η Θεσσαλονίκη παραχωρείται από τον Βαλδουίνο στο Βονιφάτιο το Μομφερατικό που γίνεται και ο ιδρυτής του φραγκικού βασιλείου της Θεσσαλονίκης.

Οι κάτοικοί της, του παραδίδουν την πόλη με συμφωνία να σεβαστεί τα παλιά της τοπικά προνόμια.


Ιστορία 1204 έως 1430

Καβακά Ολυμπία

 

Το 1204 ο Φράγκος αυτοκράτορας της Κωνσταντινούπολης Βαλδουίνος παραχωρεί τη Θεσσαλονίκη και μεγάλο κομμάτι της Μακεδονίας στον Βονιφάτιο Μομφερατικό. Το 1224 η πόλη καταλαμβάνεται από τον ηγεμόνα της Ηπείρου Θεόδωρο Δούκα Κομνηνό Άγγελο, επίδοξο αυτοκράτορα, και τελικά το 1246 τόσο η πόλη όσο και η γύρω περιοχή γίνεται τμήμα της Αυτοκρατορίας της Νίκαιας. Σε όλο αυτό το διάστημα η Θεσσαλονίκη είναι το επίκεντρο των πολέμων μεταξύ του Δεσποτάτου της Ηπείρου, των Βουλγάρων και της Αυτοκρατορίας της Νίκαιας. Την περίοδο αυτή η Θεσσαλονίκη αντικαθιστά την Κωνσταντινούπολη ως καλλιτεχνικό και πολιτισμικό κέντρο. Ταυτόχρονα είναι το μεγάλο εμπορικό κέντρο της περιοχής, αναπτύσσεται η βιοτεχνία και δημιουργούνται οι βάσεις ανάπτυξης μιας μεσαίας τάξης και αυτονόμησης από την κεντρική εξουσία της Κωνσταντινούπολης.

 

Η Θεσσαλονίκη κατά την τελευταία βυζαντινή περίοδο, την περίοδο των Παλαιολόγων, όπως και όλο το Βυζάντιο παρουσιάζει μια αντίθεση ανάμεσα στην πολιτισμική άνθηση και την πολιτικοκοινωνική κατάσταση, που χαρακτηρίζεται από αγώνες «δυνατών» κοινωνικά ομάδων να πάρουν την εξουσία στα χέρια τους και την άρνηση των αυτοκρατόρων να παραχωρήσουν έστω και μέρος της. Κτίζονται μνημεία όπως η Αγία Αικατερίνη, ο Προφήτης Ηλίας, ο Άγιος Νικόλαος των Ορφανών, η Μονή Βλατάδων, οι Άγιοι Απόστολοι, ο Άγιος Παντελεήμονας, ο Σωτήρας

 

Το διάστημα αυτό οι κοινωνικές αντιθέσεις είναι ιδιαίτερα τεταμένες. Οι τρεις τάξεις της πόλης, «πένητες», «οι της μέσης τάξης άρχοντες» και «άρχοντες ή δυνατοί» στη διάρκεια του πρώτου εμφυλίου πολέμου των δύο Ανδρόνικων (1231 – 1328) παίρνουν το μέρος του ενός ή του άλλου διεκδικητή και μάχονται μεταξύ τους. Η διοίκηση της πόλης τελικά αφήνεται στην τάξη των δυνατών (1341), όμως ο ξεσηκωμός του λαού της πόλης το 1342 τον φέρνει στην εξουσία. Η πόλη ουσιαστικά ως το 1350 διοικήθηκε ως ανεξάρτητη «δημοκρατία» από τους Ζηλωτές, ιστορικό γεγονός πρωτόφαντο για την εποχή. Το «δημοκρατικό» διάλειμμα δίδαξε πως είναι δυνατόν να αυτοδιοικηθεί μια πόλη και χωρίς άρχοντες. Το 1350 ο αυτοκράτορας Κατακουζηνός μπαίνει στην πόλη και καταστέλλει το κίνημα των Ζηλωτών.

 

Μετά από πενταετή άμυνα η πόλη πέφτει στα χέρια των Τούρκων το 1387, χωρίς όμως λεηλασία. Στα 1403 αποδίδεται και πάλι από τον Σουλεϊμάν στον Μανουήλ Β' και στα 1423 η πόλη παραδίδεται στη Δημοκρατία της Βενετίας, με εξασφάλιση των προνομίων των κατοίκων της. Τελικά η πόλη καταλαμβάνεται από τους Τούρκους το 1430, από τον Μουράτ  Β', αφού προηγουμένως η υπεροπτική αντιμετώπιση των κατοίκων της από τους Βενετούς οδήγησε πολλούς Θεσσαλονικείς να εγκαταλείψουν την πόλη.


Οθωμανική περίοδος

Καρπούζη Χριστίνα

Με την έναρξη της Τουρκοκρατίας η Θεσσαλονίκη είναι μια πόλη με ελάχιστους κατοίκους, τα περισσότερα σπίτια έρημα και μισογκρεμισμένα, το ίδιο και τα τείχη, οι εκκλησίες, τα μοναστήρια και τα δημόσια κτίρια. Ο Μουράτ αποφασίζει την αναγέννηση της πόλης. Απελευθερώνονται, έναντι λύτρων, οι ευγενείς, υποχρεώνονται οι κάτοικοί της, που είχαν καταφύγει σε άλλα μέρη, να ξαναγυρίσουν, επιδιορθώνονται τα τείχη και τα φρούρια και εγκαθίστανται χίλιες οικογένειες Τούρκων από τα Γιαννιτσά στην πόλη. Ταυτόχρονα κτίζονται και τα πρώτα δημόσια κτίρια της περιόδου. Στην αρχή Τούρκοι και Έλληνες ζουν ανακατωμένοι. Στους υψηλόβαθμους Τούρκους αξιωματούχους δόθηκαν οι μεγαλύτερες και καλύτερες μονές και εκκλησίες και τα πιο μεγάλα και όμορφα σπίτια ως ατομική περιουσία και τα υπόλοιπα σπίτια και εκκλησίες στους υπόλοιπους Τούρκους. Mόνο τέσσερις ναοί αφέθησαν για τη χριστιανική λατρεία.

Μεγάλη τομή στη ιστορία της Θεσσαλονίκης είναι η εγκατάσταση των Εβραίων προσφύγων από την Ιταλία, Ισπανία και χώρες της Κεντρικής Ευρώπης. Οι Εβραίοι και οι χριστιανοί περιορίζονταν στο πεδινό τμήμα της πόλης, γνωστό ως Κάμπος. Οι χριστιανοί είναι πιο σκορπισμένοι. Ζουν κυρίως κατά μήκος της Εγνατίας, από την εκκλησία του Αγίου Νικολάου και από κει νοτιοδυτικά ως την εκκλησία της Μεγάλης Παναγιάς . Ο Εβλιγιά Τσελεμπί περιγράφει την πόλη τον 17ο αι. «…Οι μαχαλάδες των σέρηδων είναι 48 και, μεταξύ αυτών, το Γεντί Κουλέ, ο μαχαλάς του Βαρντάρ, της Καλαμαριάς, του Χορτάτζ, του Κασίμ Πασά, της Αγια-Σοφιάς κ.ά. Οι καφίρηδες και οι αμαρτωλοί μένουν κατά βιλαέτια σε δεκάξι μαχαλάδες. Έτσι έχουμε μαχαλάδες: Αρμένηδων, Ρωμιών, Φράγκων, Σέρβοι, Βουλγάρων καθώς και το μαχαλά των Λατιν-μιλετί. Όλες οι κατοικίες των απίστων βρίσκονται κάτω από τους μουσουλμανικούς σ’ ένα ίσιωμα προς το μέρος της πόλης του τείχους της Καλαμαριάς.»

Από τις αρχές του 18ου αι. επαναρχίζει η οικονομική ανάπτυξη και μεγαλώνει η οικονομική σημασία της Θεσσαλονίκης. Η πόλη γίνεται πόλος έλξης κυρίως για μεγάλο τμήμα του αγροτικού πληθυσμού. Είναι ενδεικτικό ότι η πόλη θα τριπλασιάσει τον πληθυσμό της. Η επανάσταση του 1821 στη νότιο Ελλάδα, φέρνει αναβρασμό στις τάξεις της ελληνικής κοινότητας. Η μετάδοση του επαναστατικού κινήματος σε Θεσσαλία και Χαλκιδική επιφέρει τα αντίποινα και την τρομοκρατία της τουρκικής διοίκησης.

Το 1869 εγκαθίσταται στην πόλη η πρώτη δημοτική αρχή και αρχίζει προσπάθεια εξωραϊσμού της πόλης. Επίσης γνωρίζουμε πως το 1839 κατοικούσαν στη Θεσσαλονίκη 165 χριστιανικές οικογένειες και 108 ισραηλιτικές με ευρωπαϊκή υπηκοότητα ή «προστασία», οι επονομαζόμενοι βερατλήδες ή μπερατλήδες. Το 1913, από τους 10.000 ξένους υπηκόους της Θεσσαλονίκης, οι Έλληνες αποτελούν το 50%. Tο 1871 κατασκευάζεται η σιδηροδρομική γραμμή Θεσσαλονίκης. Το 1881 ολοκληρώνεται η σύνδεση με Βελιγράδι και το 1894 η σύνδεση με το Μοναστήρι. Το 1896 ολοκληρώνεται η σιδηροδρομική σύνδεση Θεσσαλονίκης – Κωνσταντινούπολης και το 1891 εγκαινιάζεται τι ιππήλατο τραμ. Το 1907 γίνεται ηλεκτροκίνητο.


 

 

Ιστορία από το 1912 έως  σήμερα

Ευστρατιάδου Μαριάννα

 

Η Θεσσαλονίκη πριν το 1912 προβάλλεται ως «η πιο σύγχρονη πόλη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας». Είναι μια πολυεθνική πόλη πληθυσμιακά που αρχίζει να επεκτείνεται ανατολικά από τους πρόσφυγες και τους πυροπαθείς.

Την  επόμενη της απελευθέρωσής της, αναλαμβάνει καθήκοντα αντιπροσώπου της Ελληνικής κυβέρνησης στη Μακεδονία, ο Κωνσταντίνος Ρακτιβάν, επιφανής νομομαθής και στενός συνεργάτης του Βενιζέλου. Η νέα Ελληνική διοίκηση, εκτός από τα μεγάλα προβλήματα που είχε, έπρεπε να αντιμετωπίσει και τις απειλητικές βλέψεις της Βουλγαρίας που πρόβαλε δικαίωμα κατοχής στη Θεσσαλονίκη. Μετά από σκληρές διαπραγματεύσεις του Βενιζέλου και μετά τη νικηφόρα έκβαση του Β’ Βαλκανικού Πολέμου επισφραγίστηκε οριστικά η ενσωμάτωση της Θεσσαλονίκης στο Ελληνικό Κράτος (Συνθήκη του Βουκουρεστίου).

Με το ξέσπασμα του Α’ παγκοσμίου πολέμου, η Θεσσαλονίκη θα καταστεί το μεγάλο λιμάνι ανεφοδιασμού των Σέρβων και των Αγγλογάλλων, και βάση των πολεμικών επιχειρήσεων. Ως τον Ιανουάριο του 1916, είχαν αποβιβαστεί στην πόλη 125.000 Γάλλοι και 100.000 Βρετανοί στρατιώτες.

Στις 21 Μαΐου 1916 ο στρατηγός Σαράιγ κήρυξε στη Θεσσαλονίκη στρατιωτικό νόμο.

Το Αύγουστο του 1916 εκδηλώθηκε το πατριωτικό κίνημα της «Εθνικής Αμύνης» αποσκοπώντας στην περιφρούρηση της Ελληνικότητας της Μακεδονίας, που απειλούνταν από την παράδοση των οχυρών του Ρούπελ στους Βουλγάρους. Το κίνημα ξέσπασε όταν οι συμμαχικές δυνάμεις αξίωσαν την εκκένωση της πόλης από τα Ελληνικά στρατεύματα. Επικεφαλής του κινήματος τέθηκαν οι Αλέξανδρος Ζάννας, Περ. Αργυρόπουλος, Δημήτριος Δίγκας και άλλοι διακεκριμένοι Θεσσαλονικείς.

Όταν το κλίμα κρίθηκε πρόσφορο ο Βενιζέλος ανέλαβε την ηγεσία του κινήματος και στις 26 Σεπτεμβρίου 1916 σχημάτισε προσωρινή επαναστατική κυβέρνηση, την κυβέρνηση Θεσσαλονίκης, πλαισιωμένος από το ναύαρχο Κουντουριώτη και τον στρατηγό Δαγκλή, σχηματίζοντας τη γνωστή «Τριανδρία». Αποσκοπούσαν σε ένα Δημοκρατικό Πολίτευμα ενάντια στο βασιλικό θεσμό. Όμως όταν ο Βενιζέλος επέστρεψε στην Αθήνα, το ανανεωτικό κίνημα της Θεσσαλονίκης έληξε άδοξα.

Τον Αύγουστο του 1917 η Θεσσαλονίκη επλήγη από μεγάλη πυρκαγιά, που άφησε 70000 αστέγους. Κάηκαν  σε 32 ώρες 120 εκτάρια του σημαντικότερου τμήματος του κέντρου και άλλαξε η μορφή της πόλης, καθώς χάθηκε η Βυζαντινή εικόνα της.

Μετά από πρωτοβουλίες του Αλ. Παπαναστασίου σχεδιάστηκε μια σύγχρονη πόλη από Έλληνες και ξένους πολεοδόμους. Όμως το ρυμοτομικό σχέδιο που παρέδωσαν υπονομεύθηκε από γαιοκτητικά  συμφέροντα..

Άρχισε λοιπόν η ανοικοδόμηση μιας νέας, σύγχρονης πόλης με ωραία κτίρια, δρόμους, πλατείες, σχολεία, θέατρα, αποβάθρες.

Μετά τη Μικρασιατική καταστροφή (1922) η Θεσσαλονίκη δέχθηκε πολλούς πρόσφυγές Έλληνες, Αρμένιους και πρόσφυγες από τη Ρωσία, με αποτέλεσμα τη μεγάλη αύξηση του αστικού πληθυσμού.

Η δραστηριότητα και ικανότητα των προσφύγων τόνωσε την οικονομική ζωή της πόλης και δημιουργήθηκαν βιοτεχνίες, βιομηχανίες και οι πρώτοι γεωργικοί συνεταιρισμοί.

Ο Αλέξανδρος Παπαναστασίου αγωνίστηκε για την ίδρυση του πανεπιστημίου της πόλης.

Κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου, λόγω της μεγάλης οικονομικής κρίσης, υπάρχει ένταση των κοινωνικών αγώνων, με αποκορύφωμα τη μεγάλη απεργία των καπνεργατών το 1936 που δυστυχώς κατέστειλαν οι αστυνομικές αρχές του Μεταξά σκοτώνοντας 12 απεργούς και τραυματίζοντας 300.

Η επίθεση της φασιστικής Ιταλίας εναντίον της χώρας μας το 1940 αποκρούεται προκαλώντας το θαυμασμό όλου του κόσμου. Η εισβολή όμως της Γερμανίας έχει σαν αποτέλεσμα την κατάρρευση της ελληνικής άμυνας. Στις 9 Απριλίου 1941 η Θεσσαλονίκη παραδόθηκε στους Γερμανούς. Η στρατηγική της θέση συντέλεσε ώστε να την καταστήσουν οι Γερμανοί κέντρο της στρατιωτικής τους παρουσίας στα Νότια  Βαλκάνια. Στα χρόνια της κατοχής, ο λαός της πόλης υπέφερε από την πείνα καθώς προστέθηκαν και νέοι πρόσφυγες, θύματα των Βουλγαρικών διώξεων στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη. Ο Εβραϊκός πληθυσμός της πόλης αρχικά απομονώθηκε στο γκέτο «Βαρόνος Χιρς» και μέχρι τον Αύγουστο του 1943, 49.000 Εβραίοι είχαν μεταφερθεί στο Άουσβιτς. Έτσι έχουμε αλλοίωση του πληθυσμού της πόλης.

Την ημέρα της αποχώρησής τους οι Γερμανοί ανατίναξαν το μεγάλο λιμενοβραχίονα και τις εγκαταστάσεις του σιδηροδρομικού σταθμού, ολοκληρώνοντας το καταστροφικό τους έργο.

Ακολούθησε ο Εμφύλιος Πόλεμος ο οποίος εξουθένωσε την πόλη και όλη την Ελλάδα.

Η Θεσσαλονίκη μεταπολεμικά χαρακτηρίζεται από την εσωτερική μετανάστευση και τους έντονους κοινωνικούς και πολιτικούς αγώνες με αποκορύφωμα τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη, βουλευτή της ΕΔΑ στις 22-5-1962.

Το στρατιωτικό πραξικόπημα του 1967, οξύνει τις κοινωνικές και πολιτικές αντιπαραθέσεις και μόνο μετά το 1974 αρχίζει η αποκατάσταση της Δημοκρατίας.

Η Θεσσαλονίκη στις μέρες μας είναι μια σύγχρονη μεγαλούπολη, σημαντικό λιμάνι στη Ν.Α. Ευρώπη, εμπορικό, πνευματικό, καθώς και καλλιτεχνικό κέντρο. Τα καλά διατηρημένα μνημεία της, απόδειξη της μεγάλης της Ιστορίας, την καθιστούν κέντρο του Ελληνικού Πολιτισμού και κόσμημα όλης της Ελλάδας.

Το 1997 ήταν πολιτιστική πρωτεύουσα και όλοι ελπίζουμε πως η Θεσσαλονίκη θα είναι η πόλη στην οποία θα δοθεί η διοργάνωση της  ΕΧΡΟ του 2008.

 


 

Η Φυλακή του Επταπυργίου (Γεντί κουλέ)

Κυροπούλου Ειρήνη

 

Στο βόρειο τμήμα των τειχών της Ακρόπολης όπου συγκεντρωνόταν ο στρατός, υπάρχει το φρούριο του «Επταπυργίου», που αποτελούσε την «τρίτη» γραμμή άμυνας σε περίπτωση προσβολής της πόλης από τον εχθρό. Το συγκρότημα, που αποτελεί εξαίρετο δείγμα φρουριακής μεσαιωνικής αρχιτεκτονικής, πιθανολογείται πως κτίστηκε σε διάφορες φάσεις κατά τον 14ο αιώνα, όταν κατασκευάζονταν από τους Παλαιολόγους και τα άλλα αμυντικά έργα στην περιοχή αυτής της πόλης. Το πλίνθινο γράμμα «Π» ενός πύργου του δηλώνει ότι το φρούριο αυτό είναι έργο της εποχής των Παλαιολόγων.

Στη σημερινή του μορφή το κτιριακό συγκρότημα αποτελείται από δύο ενότητες:

             I.     Το βυζαντινό φρούριο, το οποίο συνθέτουν δέκα πύργοι και τον περίδρομο

          II.     καθώς και τα νεότερα κτίσματα των φυλακών, που έχουν κτισθεί εντός και εκτός του φρουρίου.

 Ο μεσαίος πύργος του «Επταπυργίου», που ονομάστηκε έτσι από τους ισάριθμους πύργους των 7 άκρων, χτίστηκε αμέσως μετά την κατάληψη της πόλης, το 1431, απ’ τον Τσαούς-Μπέη. Χαρακτηριστική είναι η γραμμένη στα Αραβικά επιγραφή που υπάρχει εντοιχισμένη στο κτίσμα: «Κατέκτησε και κατέλαβε με τη βία την ακρόπολη αυτή, με τη βοήθεια  του Θεού, ο σουλτάνος Μουράτ, γιος του σουλτάνου Μεχμέτ , που ο Θεός δεν παύει να κάνει νικηφόρο την σημαία του, απ’ τα χέρια των Φράγκων και των απίστων και σκότωσε και αιχμαλώτισε μερικά απ’ τα παιδιά τους και πήρε τα αγαθά τους. Και ένα μήνα μετά την κατάκτηση κατασκευάστηκε και ιδρύθηκε ο πύργος αυτός απ’ τον βασιλιά των εμίρηδων και των μεγάλων Τσαούς –Μπέη κατά το μήνα Ραμαζάν του έτους 834»(1431).

Είναι ο πύργος «Γεντί Κουλέ» από τον οποίο πήρε και το όνομά του το φρούριο.

Γύρω στο 1890 το μνημείο χρησιμοποιήθηκε σαν ανδρικές, γυναικείες και στρατιωτικές φυλακές. Για την μετατροπή έγινε αναδιοργάνωση του εσωτερικού του χώρου, ενώ κατά και τούς προστέθηκαν εγκαταστάσεις εσωτερικά και εξωτερικά του φρουρίου, ανάλογα με τις ανάγκες.

Το 1989 οι φυλακές μεταφέρθηκαν και το Επταπύργιο αποδόθηκε από το Υπουργείο Δικαιοσύνης στην αρμοδιότητα του Υπουργείου Πολιτισμού.


 

 

Πως, πότε και γιατί χτίσθηκαν;

Γκαγκαλίδου Δαμιανή

 

Η Θεσσαλονίκη, όπως προκύπτει από ιστορικές μαρτυρίες, περιτειχίστηκε αμέσως μετά την ίδρυση της από το βασιλιά της Μακεδονίας Κάσσανδρο, το 315 π.Χ. Ο βασιλιάς Αντίγονος διάλεξε τη Θεσσαλονίκη ως τον πιο ασφαλή τόπο για να αντιμετωπίσει τον επιδρομέα βασιλιά της Ηπείρου Πύρρο (285 π.Χ.). Αργότερα, το 279 π.Χ. έξω από τα τείχη της πόλης συντρίφτηκε φοβερή επίθεση των Κελτών επιδρομέων. Μάλιστα, στη μάχη αυτή, σκοτώθηκε ο βασιλιάς της Μακεδονίας Πτολεμαίος ο Κεραύνιος υπερασπιζόμενος τη Θεσσαλονίκη.

Τα τείχη έσωσαν τη Θεσσαλονίκη τον 1ο π.Χ. αιώνα, όταν βάρβαρα Θρακικά φύλα πολιόρκησαν την πόλη, σύμφωνα με μαρτυρία του Ρωμαίου ρήτορα Κικέρωνα, που το 58 π.Χ. βρέθηκε εξόριστος στην Θεσσαλονίκη από την Ρώμη. Για να αντιμετωπιστεί ο κίνδυνος εκείνος αναγκάστηκαν οι Θεσσαλονικείς να κατασκευάσουν γρήγορα διάφορα οχυρωματικά έργα στην Ακρόπολη και να επισκευάσουν σε πολλά τμήματα τα τείχη.  Τα ασφαλή τείχη της πόλης έκαναν επίσης τους οπαδούς του Πομπηίου και άλλους συγκλητικούς, στην εποχή του εμφύλιου πολέμου των Ρωμαίων (49-48 π.Χ.), να καταφύγουν για προστασία στην πόλη, που ήταν «φύσει και τείχη» οχυρή.

Κατά την Ρωμαϊκή περίοδο δεν έγιναν σοβαρά έργα στα τείχη της πόλης παρά μόνο συμπληρώσεις και συναρτήσεις των τειχών της Ελληνιστικής περιόδου. Ίσως μόνο γύρω στη «Χρυσή πύλη» να ανακατασκευάστηκε το τείχος, καθώς τοποθετήθηκε εκεί τιμητική αψίδα για την υποδοχή των Φιλίππων Αντωνίου και Οκτάβιου.  Παρόμοιες επεμβάσεις έγιναν στον ίδιο χώρο, τον 1ο μ.Χ. αιώνα, ενώ στα ανατολικά τείχη, στην περιοχή «Κάμπος», πιστεύεται πως ο Καίσαρας Γαλέριος διεύρυνε τον περιτειχισμένο χώρο της πόλης, για να δημιουργήσει το μεγάλο κτιριακό συγκρότημα των ανακτόρων του (αρχές 4ου μ.Χ. αιώνα).

Οι οχυρώσεις της Θεσσαλονίκης συμπληρώθηκαν αργότερα με σοβαρά έργα, κύρια στο παραθαλάσσιο τμήμα, την εποχή του Μ. Κωνσταντίνου, όταν αυτός έκανε την πόλη βάση πολεμική κατά του γαμπρού του Λικίννιου (324 π.Χ.). Τον ίδιο αιώνα επισκευάστηκαν τα τείχη με εντολή του αυτοκράτορα Ιουλιανού του Παραβάτη, για να αντιμετωπιστούν οι κίνδυνοι από τις συχνές επιδρομές των βαρβάρων. Τα κυριότερα όμως οχυρωματικά έργα έγιναν από τον Μ. Θεοδόσιο (379-395 μ.Χ.). Για μια ακόμη φορά, προσφέρονταν γεωγραφικά και επιχειρησιακά στον πόλεμο κατά των επιδρομέων Γότθων. Επιγραφή που σώζεται στα ανατολικά τείχη αναφέρεται στην δραστηριότητα αυτή του Θεοδόσιου, ο οποίος ανάθεσε το όλο έργο στον ειδικό για οχυρώσεις πόλεων Πέρση Ορμίσδα΅

«… τείχεσιν άρρηκτοι Ορμίσδας εξετέλεσε την δε πόλιν …»

Αξιόλογες εργασίες στα τείχη έγιναν και επί των βυζαντινών αυτοκρατόρων Ζήνωνα (474-491), Αναστασίου Α’ (491-518), και Λέοντα Σοφού (886-912). Μετά την άλωση της πόλης από τους Σαρακηνούς Άραβες, το 904, που μπήκαν από τα χαμηλά παραθαλάσσια τείχη, επί Ρωμαϊκού Λεκαπήνου (919-945), «υψώθηκαν» τα τείχη της θάλασσας και η πόλη έγινε πιο ασφαλής.


Η άμυνα των τειχών

Μιχαηλίδου Παναγιώτα

 

Η φρουρά της Θεσσαλονίκης είχε τον τίτλο της «αυτοκρατορικής φρουράς» κι απ’ ότι προκύπτει, κύρια αποτελούνταν από στρατιώτες της πόλης και της γύρω περιοχής της. Η φρουρά αυτή δεν ήταν πολυάριθμη στις ειρηνικές περιόδους και αποτελούνταν κατά το μεγαλύτερο μέρος από ιππείς. Αυτό δείχνει πως η άμυνα της Θεσσαλονίκης είχε πνεύμα «επιθετικό» και δε στηριζόταν στην τακτική της στατικής άμυνας «επί των επάλξεων» τειχών αλλά στην απόκρουση των εχθρών με επίθεση. Η φρουρά στρατωνιζόταν στην Ακρόπολη (σημερινή περιοχή Επταπυργίου) και είχε σαν κυβερνήτη τον λεγόμενο «κατεπάνω» (απ’ όπου προήλθε και το «καπετάνιος»). Τη διοίκηση όμως την είχε ο «κεφαλιτεύων» ή «καστροφύλακας», που διορίζονταν απευθείας απ’ τον αυτοκράτορα. Υπήρχαν ακόμα ειδικοί δικαστές που εκδίκαζαν τα στρατιωτικά παραπτώματα της φρουράς και λέγονταν «κριτές του θεοφρούρητου φωσάτου».

(Σε επιγραφή του παραθαλάσσιου τείχους που γκρεμίστηκε ανάμεσα στα χρόνια 1869-1873, κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας, υπήρχε επιγραφή που αναφερόταν στον τίτλο του «κεφαλιτεύοντος» ή «κεφαλαττικεύοντος», του έτους 1316. Φαίνεται μάλιστα πως ήταν τίτλος της τελευταίας βυζαντινής εποχής. («'Ανεκτίσθη 'εκ βάθρων τό μέρος του τείχους διά συνδρομής καί συνεργασίας τού πανσεβάστου λογοθέτου του στρατιωτικού ‘Υαλέου κεφαλαττικεύοντος 'εν τήδε τή πόλει Θεσσαλονίκη κατά τόν χρόνον της 'Ινδικτιώνος …ςωκδ έτους (1316)». Η επιγραφή αυτή βρίσκεται σε μουσείο της Κωνσταντινούπολης).

Kάστρο: Κατά τη Βυζαντινή περίοδο συνεχίστηκε η οχύρωση των στρατηγικών περιοχών με συστήματα κάστρων και τειχών στις παραμεθόριες περιοχές και στις σημαντικές πόλεις. Ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός Α΄(527-565), ανέπτυξε ευρύτατο πρόγραμμα οχυρωματικών έργων κατά μήκος του Δούναβη, στη χερσόνησο του Αίμου και στις επαρχίες της Ανατολής. Ο Ιουστινιανός ανήγειρε στη χερσόνησο του Αίμου πέρα από τα υπάρχοντα  και 51 νέα κάστρα. Τα βυζαντινά κάστρα χτίζονταν σε υψηλές και δυσπρόσιτες θέσεις στην ενδοχώρα ή σε παραθαλάσσιες στρατηγικές περιοχές. Κάθε βυζαντινό κάστρο αποτελούσε αυτοτελές αμυντικό οχυρό. Η φρούρηση του κάστρου γινόταν από εκπαιδευμένους στρατιώτες(καστρήνιοι, καστελλιανοί), ο δε φρούραρχος είχε την αποκλειστική ευθύνη για την οργάνωση της άμυνας. Η προστασία και η συντήρηση των κάστρων, καλυπτόταν από την βυζαντινή νομοθεσία και από ειδική υπηρεσία.                   

Πολιορκητική μηχανή: η μηχανική διάταξη, χρησιμοποιούμενη κατά της πολιορκίες των φρουρίων ή οχυρωμένων πόλεων για την καταστροφή μέρους των τειχών ή την υπερπήδησή τους, με τελικό σκοπό την κατάληψη του φρουρίου ή της πόλης. Τέτοιες μηχανές υπήρχαν από την πρώιμη αρχαιότητα. Γνώρισαν μεγάλη εξέλιξη κατά την Βυζαντινή εποχή και το δυτικό Μεσαίωνα, αλλά η εφεύρεση της πυρίτιδας αχρήστευσε τις πολιορκητικές μηχανές.

 


Η διακίνηση των αγαθών

Ηλιόπουλος Πασχάλης

 

Όψη της αγοράς πριν το 1890

 

Ο διαβάτης που θα κατηφόριζε την παλιά οδό Τσιμισκή με κατεύθυνση προς το Λευκό Πύργο, πριν από το 1890, θα θαύμαζε μερικά από τα πιο σημαντικά κτίσματα της Τουρκοκρατίας. Πρώτα από όλα, θα ξεκινούσε από το τέμενος, που βρισκόταν στην αρχή του δρόμου. Ονομαζόταν «τέμενος του γιαλού» και πιθανότατα χτίσθηκε στη θέση βυζαντινού ναού, ίσως της Παναγίας του Λιμένος. Μερικά μέτρα μετά, θα προσπερνούσε στα αριστερά του τον ναό του Αγίου Μηνά, τον οποίο περιέβαλλε τεράστιος αυλόγυρος. Μετά θα περνούσε δίπλα από το λουτρό που αποκαλούμε σήμερα «Λουλουδάδικα», το Γιαχουντί χαμαμί. Αφού θα παρέκαμπτε, στο ύψος της σημερινής πλατείας Αριστοτέλους μια βρύση με πολλά νερά, την «μαντρεσίκα ντελ άκουα» και τη συναγωγή Ιτάλια, θα συναντούσε, πάλι από τα αριστερά του, την είσοδο του γυναικείου μοναστηριού της Αγίας Ελεούσας κι αμέσως μετά τη συναγωγή Πορτουγκάλ. Από τη δεξιά πλευρά, θα αντίκριζε την κατοικία του Μητροπολίτη και την ξυλόστεγη βασιλική του παραθαλάσσιου Αγίου Δημητρίου, της ορθόδοξης μητρόπολης, ανάμεσα σε τάφους μητροπολιτών και επιφανών Χριστιανών. Έπειτα, το χριστιανικό νοσοκομείο της πόλης, στο ύψος της Βογατσικού. Κατόπιν, θα προσπερνούσε την αυλή της Περσιώτισσας, με τα κηροποιεία και το βυζαντινό ναΐδριο της Παναγίας, περίπου στη διασταύρωση της Μητροπόλεως με την οδό Χρυσοστόμου Σμύρνης. Κι ίσως, στο βάθος του δρόμου, να έβλεπε κιόλας τη μονή που ξέρουμε σήμερα ως εκκλησία της Νέας Παναγίας, περίπου στη διασταύρωση της Μητροπόλεως με την οδό Χρυσοστόμου Σμύρνης και το πέριξ αυτής κοιμητήριο. Στο τέλος της διαδρομής, γενίτσαροι θα τον σταματούσαν στην κλειστή πύλη, δίπλα στον Λευκό Πύργο. Στο δρόμο του, ο περιπατητής θα είχε δει χείμαρρους και μύλους, Εβραίους υφαντές, ορθόδοξους και μουσουλμάνους εμπόρους, κρήνες, μαθητές του εβραϊκού σχολείου της Μητρόπολης, άλογα και κάρα. Θα άκουγε ήχους ανατολής, φωνές στα ελληνικά και στα σεφαραδίτικα. Αν πιστέψουμε τους περιηγητές, ο δρόμος θα ήταν λασπωμένος, βρώμικος και τα πουλιά θα πετούσαν πάνω από το κεφάλι του, αναζητώντας τροφή. Τα σπίτια γύρω του, τα πιο πολλά εβραϊκά, θα ήταν μικρά και ανοιχτά από μερικές πλευρές, σπίτια υφαντών, πάμφτωχων εργατών και χαμάληδων.

 


ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΒΡΑΙΩΝ ΕΜΠΟΡΩΝ ΚΑΙ

ΕΚΤΟΠΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΟΡΑ

 

Η Θεσσαλονίκη στα 1870 αρχίζει να γίνεται κέντρο βιομηχανικής παραγωγής. Λειτουργούν οι ατμόμυλοι του Darblay και του Allatini, ένα αυστριακό αλευροποιείο, του Lombardo και ένα γαλλικό, τρία ατμοκίνητα πιεστήρια επεξεργασία μαλλιού και βαμβακιού με 45 εργάτες και πέντε υδραυλικά με 160 εργάτες.

 

Οι Έλληνες όμως έμποροι, που κυριαρχούσαν ως πέρα από τα μέσα του 19ου αιώνα στην αγορά, παραγκωνίζονται και εκτοπίζονται για πολλούς λόγους από τους Εβραίους. Ένας από αυτούς ήταν η ληστεία, που επιτάθηκε ιδίως μετά τον ρωσο-τουρκικό πόλεμο του 1877-1878 και η οποία προκαλώντας κινδύνους και ζημιές στις μεταφορές του εσωτερικού εμπορίου, ανάγκασε τους Έλληνες να περιορίσουν τη δραστηριότητα τους και γενικά τον κύκλο των εργασιών. Αυτό παρατηρήθηκε όχι μόνο στη Θεσσαλονίκη, αλλά και στην Ανδριανούπολη και Κωνσταντινούπολη, γιατί εκεί το εμπόριο το ασκούσανε κατά πλειοψηφία Έλληνες, κυρίως προμηθευτές του τουρκικού στρατού. Αυτοί όμως πληρώνονταν με κρατικά γραμμάτια, τους λεγόμενους καϊμέδες, τα οποία με την ήττα της Τουρκίας και με την οικονομική κρίση που ακολούθησε είχαν χάσει την ονομαστική τους αξία και είχαν γίνει απλά χαρτιά. Αποτέλεσμα να χρεοκοπήσουν πολλοί Έλληνες έμποροι.

 

Αντίθετα οι εμπορικοί οίκοι του Allatini, Modiano Fernandes και Misrahi, που διαθέτουν μεγάλα κεφάλαια, αποκομίζουν σημαντικά κέρδη όχι μόνο από τις προμήθειες που παίρνουν ως μεσάζοντες μεταξύ των ευρωπαϊκών εμπόρων και Τούρκων μπέηδων κατά τις αγορές ιδίως των δημητριακών, αλλά και από την εισαγωγή και τη διαθέσιμη των αποικιακών, ζάχαρης, δερμάτων και ξυλείας από τα μεγάλα εμπορικά κέντρα των βορείων ευρωπαϊκών χωρών, Άμστερνταμ, Αμβέρσα, καθώς και της Μεσογείου, Μασσαλίας, Γένουας, Αλεξάνδρειας, Σμύρνης και Κωνσταντινούπολης. Επίσης στέλνουν στη Μασσαλία, Γένουα και Σμύρνη λάδι, βαμβάκι και μαλλί. Εκτός από τους παραπάνω, σημειώνεται δραστηριότητα στους τραπεζικούς οίκους L. Tiano και Jacques Aleon (με έδρα την Κωνσταντινούπολη) προστατευομένων της Αυστρίας, οι οποίοι επιδίδονταν σε χρηματιστικές συναλλαγές και κερδοσκοπίες. Με κερδοσκοπικές και τοκογλυφικές εργασίες ασχολούνταν και ένας μεγάλος αριθμός Εβραίων, οι σαράφηδες ή χρηματιστές.

 

Αφότου εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη ο Allatini, οι Έλληνες έμποροι των δημητριακών βρέθηκαν σε στενόχωρη θέση από τον ανταγωνισμό του. Ανάμεσα σε αυτούς που πτώχευσαν τότε ήταν και ο Τζέκυ Άμποτ. Γεγονός είναι ότι στον ανταγωνισμό του Allatini οφείλεται η πτώση του εμπόρου δημητριακών και μεγάλου ευεργέτη της κοινότητας Θεσσαλονίκης Γιακουμή Ρογκότη ο οποίος είχε χαρίσει οικόπεδο στην Εγνατία. Επίσης εκτοπίστηκε από την αγορά δημητριακών και ο οίκος Δημητριάδη. Τελικά ο Allatini όταν έχτισε στον ατμόμυλο του, με το συναγωνισμό του έκλεισε τους Μύλους των Ελλήνων και συγκέντρωσε στα χέρια του όλη την αλευροβιομηχανία του τόπου. Αλλά και από τους άλλους τομείς, από το εμπόριο κουκουλιών, των δερμάτων κ.τ.λ. εκτοπίσθηκαν οι Έλληνες, αντί να ενωθούν, να οργανωθούν και να αντιμετωπίσουν με θάρρος την κατάσταση, κράτησαν παθητική στάση, πανικοβλήθηκαν και αποσύρθηκαν από την αγορά προς μεγάλη περιφρόνηση των συμπατριωτών τους.

 

 

ΕΙΣΑΓΩΓΕΣ ΚΑΙ ΕΞΑΓΩΓΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟΥ

 

Οι εκτεταμένες γαίες, οι οποίες ανήκαν σε Τούρκους μεγαλογαιοκτήμονες, απόγονους παλιών τιμαριούχων-σπαχήδων της Μακεδονίας και της Θράκης, αξιοποιούνται. Τα προϊόντα των δεμένων με την πολύπαθη αυτή γη ραγιάδων μεταφέρονται προς κάθε κατεύθυνση και πολλοί από αυτούς πλουτίζουν. Η Θεσσαλονίκη αντιπροσωπεύει στα Βαλκάνια το 40% των εξαγωγών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας με τα γνωστά κύρια προϊόντα, καπνά, μετάξι, ακατέργαστο όπιο, δέρματα, σιτηρά. Οι εξαγωγές της στα 1900 φτάνουν τα 25.000.000χρ. φρ. και στα 1911 τα 40.000.000χρ. φρ. Οι εισαγωγές της αντιπροσωπεύουν τα γνωστά επίσης κατά παράδοση είδη, υφάσματα και άλλα βιομηχανικά προϊόντα.

 

Ο πληθυσμός της Θεσσαλονίκης μεγαλώνει καταπληκτικά. Οι 50.000 κάτοικοί του1865 γίνονται 90.000 στα 1880 και 120.000 στα 1895. Ο κύκλος των εμπορικών εργασιών ευρύνεται και το εμπόριο με το εξωτερικό παίρνει πρωτοφανή έκταση. Εμφανίζονται μεγάλες ντόπιες και ξένες επιχειρήσεις, καθώς και τράπεζες που δίνουν πιστώσεις στους εμπόρους. Κυρίαρχη θέση στην αγορά έχει η Οθωμανική Τράπεζα, ιδρυμένη στα 1856, η οποία στα 1884 αναλαμβάνει την άμεση διαχείριση των δημοσίων εισπράξεων της χώρας. Άλλα πιστωτικά ιδρύματα είναι οι εβραϊκές τράπεζες Fernandez, R. Tiano, I.M. Levy, Hirsch στα 1888 με 50.000χρ. φρ. Κεφάλαια, αυστριακά και ιταλικά. Ακολουθεί η Αγγλία, η Γερμανία, η Ιταλία και η Γαλλία. Έτσι μπορεί να καταλάβει κανείς πώς διαμορφώνεται το πολιτικοοικονομικό σύνθημα της Αυστρίας Drang nach Osten, την ασυγκράτητη δηλαδή ορμή της να κατέβει στο λιμάνι του Θερμαϊκού, που τόσο εξυπηρετεί το εμπόριό της. Η ευημερία των κατοίκων δίνει σε πολλούς, και προπάντων στους Εβραίους και ξένους εμπόρους, τα μέσα μιας άνετης και πλούσιας ζωής.

 

ΟΙ ΕΜΠΟΡΙΚΟΙ ΟΙΚΟΙ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ

 

Στις απαρχές του αιώνα μας το μεγάλο εμπόριο εξακολουθεί να παραμένει στα χέρια των Σεφαρντίμ-από τους 54 μεγάλους εμπορικούς οίκους της πόλης οι 38 ανήκουν σε Ισραηλίτες, οι 8 σε Ντονμέδες, οι 8 σε Ρωμιούς. Ωστόσο στη νεογέννητη βιομηχανία οι Έλληνες βρίσκονται περίπου στην ίδια με τους Ισραηλίτες θέση. Στα 1908 από τις 43 βιομηχανικές επιχειρήσεις, οι 17 ανήκουν σε Ευρωπαίους, οι 13 σε Ισραηλίτες, οι 5 σε Ντονμέδες, οι 4 σε Τούρκους, 4 σε άλλους.

Αλλά και στο εμπόριο, ιδίως αυτό με το εσωτερικό, από τον 18ο αιώνα οι Έλληνες ενισχύουν τη θέση τους-στον πιο σημαντικό ίσως κλάδο- στο υφασματεμπόριο. Έλληνες έχουν τις 5 από τις 12 μεγαλύτερες επιχειρήσεις-άλλες ανήκουν σε Ισραηλίτες και οι λοιπές 2 σε Μουσουλμάνους. Στον άλλο σημαντικό επίσης κλάδο, της εμπορίας γουναρικών και χοντρών υφασμάτων -καποτών- κυριαρχούν Έλληνες.

Έτσι από τους 7 μεγαλύτερους οίκους εμπορίου βαμβακιού οι 6 ανήκουν σε Ισραηλίτες και ο 1 σε Λεβαντίνους έμπορους, από τους 2 εμπορίας μαλλιού ο ένας σε Ισραηλίτες και ο άλλος σε Λεβαντίνο, από τους 7 εμπορίας δερμάτων οι 3 σε Ισραηλίτες, οι 2 σε Έλληνες και οι 2 σε Λεβαντίνους. Αντίθετα από τους 3 εμπορίας μπογιάς οι 2 σε Έλληνες, 1 σε Ισραηλίτη. Από τους 5 εμπόρους τροφίμων οι 3 σε Έλληνες, 1 σε Ισραηλίτη και 1 σε Τούρκο και από τους 6 εμπορίας λαδιού οι 4 σε Έλληνες και 2 σε Ισραηλίτες.

 


Το γκρέμισμα των τειχών

Κομπίδου Μαρία

 

Στα τέλη του19ου αιώνα ο πληθυσμός της πόλης διπλασιάζεται (από 40.000 σε 90.000 κατοίκους) και αποτέλεσμα της ανάγκης επέκτασης της πόλης είναι να κατεδαφιστούν τα τείχη.

Η πραγματοποίηση του έργου είναι επεισοδιακή. Τον Σεπτέμβριο του 1869 η Πύλη δίνει την άδεια και ειδικές αρμοδιότητες στον Σαμπρί για να γκρεμίσει το παραθαλάσσιο τείχος. Αμέσως ο Σαμπρί καλεί από τη Σμύρνη τον μηχανικό P. Vitali, για να επεξεργαστεί τεχνικά και να ολοκληρώσει ένα αρχικό σχέδιο.

Ο Σαμπρί πασάς για να δημιουργηθεί κλίμα εμπιστοσύνης για την κατασκευή του έργου, αποφασίζει να ξεκινήσει με την κατεδάφιση των τειχών, προτού να ολοκληρωθούν οι μελέτες, ώστε να υπογραμμίσει μ' αυτόν τον τρόπο τη θέλησή του να υλοποιηθεί το έργο. Πράγματι στις αρχές του 1870 σε ειδική τελετή που οργανώνεται και η οποία έχει θετικό ψυχολογικό αντίκτυπο, ο Σαμπρί αρχίζει ο ίδιος το γκρέμισμα του τείχους, ρίχνοντας το πρώτο υλικό στη θάλασσα, ενώ οι κάτοικοι της πόλης πανηγυρίζουν και του προσφέρουν ως δώρο ένα ασημένιο μυστρί.

Το έργο αναλαμβάνουν οι υπηρεσίες του Βιλαετιού με επικεφαλής τον Vitali που έχει την επίβλεψη της κατασκευής και ο οποίος αμείβεται με ποσοστό 5% επί των δαπανών (χωρίς ανώτατο όριο). Οι εργασίες ξεκινούν στους πρώτους μήνες του 1870 και σχεδόν ταυτόχρονα γίνονται οι δημόσιες εκποιήσεις των οικοπέδων.

Το 1871 ο Σαμπρί πασάς ζητά και παίρνει την άδεια να κατεδαφίσει τον Πύργο της Αποβάθρας, που βρισκόταν στο δυτικό άκρο του παραθαλάσσιου τείχους, δίπλα στην είσοδο του βυζαντινού λιμένα, καθώς και ένα τμήμα του Φρουρίου (Τοπ-χανέ).

Λίγους μήνες μετά και χωρίς να γίνουν γνωστοί οι λόγοι, ο Σαμπρί αντικαθίσταται από τον Ισμαήλ πασά και οι εργασίες σταματούν. Οι ξένοι πρόξενοι με σκοπό να διαφυλάξουν τα συμφέροντα των υπηκόων τους, υποδεικνύουν την ανάθεση του έργου σε ιδιώτες, με βάση την συμφωνία για την αποπεράτωση της προκυμαίας που έκανε στη Σμύρνη η εταιρία Dussaud. Ο Νουσρέτ πασά, αντικαθιστά τον Ισμαήλ απολύεται ο Vitali και λίγες μέρες μετά εμφανίζεται η γαλλική εταιρία Piot της Μασσαλίας, με προτάσεις για την ανάληψη του έργου.

Το έργο διακόπηκε ξαφνικά στα 1872 και δεν γνωρίζουμε αν δόθηκε συνέχεια στην αίτηση της γαλλικής εταιρίας. Η ολοκλήρωση του έργο η οποία επιτεύχθηκε ωστόσο, απασχόλησε τη Θεσσαλονίκη σ' όλη τη διάρκεια της επόμενης δεκαετίας και συνδυάστηκε με άλλα σημαντικά έργα για την πόλη.

Στη δεκαετία του 1890 ολοκληρώνεται η καταστροφή μεγάλου τμήματος των τειχών με την κατεδάφιση του ανατολικού τείχους από την  «Κασσανδρεωτική» πύλη ως τον πύργο «Κανλή Κουλέ», όπου δημιουργείται η λεωφόρος «Χαμιντιέ», η μετέπειτα οδός Εθνικής Αμύνης ή Βασιλίσσης Σοφίας.


Θεσσαλονίκη, η πόλη των προσφύγων

Κακαζής Ζαφείρης

 

Σημαντικό στοιχείο για τις οικονομικές εξελίξεις της πόλης της Θεσ/νίκης ήταν η συνεχής ροή προσφύγων στην πόλη καθ’ όλη τη δεκαετία 1914-1924. Ήδη στα 1920 η Τούμπα, η Τριανδρία και η Καλαμαριά ήταν μικρές πόλεις προσφύγων, οι κάτοικοι των οποίων θερίζονταν από μολυσματικές ασθένειες και συντηρούνταν από συσσίτια ή λιλιπούτεια επιδόματα.

Η Μικρασιατική καταστροφή υπήρξε μία ελληνική τραγωδία, ίσως μοναδική στην ιστορία του ελληνικού έθνους. Περίπου 1.075.000 Έλληνες πρόσφυγες έφυγαν από την Μικρασία και την Ανατολική Θράκη για να έρθουν στην Ελλάδα. Μαζί τους και 150.000 από την Ρωσία, Βουλγαρία, Σερβία και Ρουμανία. Σύμφωνα με την απογραφή του 1928 απ’ τους πρόσφυγες. 746.000 εγκαταστάθηκαν στη Βόρεια Ελλάδα. Έτσι στα 1920 ο πληθυσμός της Θεσ\νίκης ήταν 170.000 και το 1928 250.000 κάτοικοι.

Για τη Θεσ\νίκης ο ερχομός και η εγκατάσταση των προσφύγων αποτελεί δημοτικό γεγονός. Τα καράβια καθημερινά μετά από τη Μικρασιατική καταστροφή, αλλά και αργότερα, άδειαζαν νύχτα-μέρα πλήθη από ρακένδυτους πρόσφυγες στο λιμάνι που οι στερήσεις και η πείνα καθώς και η ελονοσία τους θέριζε κυριολεκτικά.

Τεράστιο για της ελληνικές αρχές ήταν το πρόβλημα της στέγης και του επισιτισμού των προσφύγων. Τα  «τσαντίρια», των προσφύγων αντικατέστησαν νέοι προσφυγικοί συνοικισμοί από παράγκες, ενώ η Επιτροπική Αποκατάστασης Προσφύγων που συστήθηκε, φρόντιζε για τη μόνιμη αποκατάστασή τους. Από τα Σφαγεία (Χαρμάνικιοϊ) μέχρι την Καλαμαριά, δημιουργήθηκαν νέοι οικισμοί όπου εγκαταστάθηκαν και πρόκοψαν οι πρόσφυγες, μεταλαμπαδεύοντας τον πολιτισμό τους στις νέες πατρίδες. Έτσι έχουμε εγκατάσταση μέσα και έξω από την Θεσ\νίκη, όπως στις περιοχές Νέο Κορδελιό, Νέο Κουκλούτζα, Νέα Ευκαρπία, Νέα Μαγνησία, Καλαμαριά, Τούμπα, Πανόραμα κ.α.

Τα επακόλουθα της έλευσης και εγκατάστασης των προσφύγων, απέβησαν θετικά για την Θεσ\νίκη τόσο από πολιτικοοικονομική όσο και από Εθνολογική άποψη. Σημειώθηκε αύξηση του αστικού πολιτισμού καθώς και τόνωση της βιοτεχνίας και του εξωτερικού εμπορίου. Παράλληλα αναπτύχθηκαν ειδικοί βιομηχανικοί και βιοτεχνικοί κλάδοι όπως η υφαντική, η ταπητουργία, η κεραμοποιία, η πλαστική και αύξηση σημαντικά ο πληθυσμός της περιφέρειας.

Η αγωνιστική δραστηριότητα των προσφύγων από τη συνεισφορά τους σε όλους τους κλάδους της οικονομικής ζωής, απέβη ουσιαστική τόσο για τη διάδοση νέων προοδευτικών ιδεών, όσο και για το ξεκίνημα κοινωνικών διεκδικήσεων και αγώνων. Οι πρώτες κινήσεις για οργάνωση γεωργικών συνεταιρισμών (1923) εκδηλώθηκαν στη Μακεδονία.

Όσο αφορά στην έκβαση των εκλογικών αναμετρήσεων στην ευρύτερη περιφέρεια της Θεσ\νίκης, πλειοψήφησε ο συνδυασμός των Φιλελευθέρων με επικεφαλής τον Ελευθέριο Βενιζέλο, δηλ. η πιο δημοκρατική παράταξη. Τέλος σημαντικότερο παράγοντα για την πνευματική και κοινωνική ανάπτυξη της Θεσ\νίκης αποτέλεσε την ίδρυση Πανεπιστημίου μετά από εισήγηση του αρχηγού της Δημοκρατικής Ένωσης Αλεξ. Παπαναστασίου.


Πάνω από το κατεδαφισμένο

Παπαθανασίου Αθανάσιος

 

Στη Θεσσαλονίκη, η αφετηρία των πολεοδομικών επεμβάσεων, οριοθετείται στα 1869 όταν από τον Βαλή Σαμπρή Πασά αρχίζει η κατεδάφιση των  τειχών.

Οι επεμβάσεις διαρθρώνονται στα παρακάτω σημεία:

·        Χάραξη της παραλιακής οδού Λεωφόρου Νίκης, 1870

·        Χάραξη της λεωφόρου Εθνικής Αμύνης (Χαμιντιέ), 1890

·        Διαμόρφωση προκυμαίας στην παραλία για την εξυπηρέτησης μικρών σκαφών (μετά το 1870) και τη λιθόστρωσή της με γρανίτη.

Επέκταση της παραλίας

Η γενική σύλληψη της επέμβασης (πρόγραμμα και διαδικασία υλοποίησης) είναι απλή ως προς το τεχνικό και οικονομικό μέρος και περιλαμβάνει:

Κατεδάφιση του παραθαλάσσιου τείχους από τον Λευκό Πύργο μέχρι τον Τοπ Χάνε, καθώς και του ενδιάμεσου παραλιακού πύργου.

Χρησιμοποίηση των υλικών για την επιχωμάτωση της παραλίας σε όλο το μήκος του ιστορικού κέντρου και ειδικά στην περιοχή του Ιστηρά.

Δημιουργία μιας νέας λωρίδας αστικού εδάφους μήκους 1650 περίπου μέτρων μπροστά στην ήδη πυκνοδομημένη κεντρική συνοικία και απόδοσή της σε χρήσεις: προκυμαίας - μόλου, εγκατάστασης λιμενικών κτιρίων, κυκλοφοριακής αρτηρίας πλάτους 15 πήχεων (11 μέτρων περίπου) και οικοπέδων συνολικής έκτασης 110.000 τετρ. πήχεων.

Η παραλία εξακολουθεί ωστόσο ως τα 1890 να είναι μόλος με αποθήκες

Η οδός Εθνικής Αμύνης

Η ιστορικότητα του τόπου που καλύπτει η οδός Εθνικής Αμύνης έχει την απαρχή της σε περιόδους πριν από την κατασκευή της, όταν ακόμη ήταν μία εκτός των τειχών περιοχή. Στο βόρειο τμήμα της ήταν, κατά το 18ο αιώνα το ορνιθοπάζαρο. Σε πλατάνια, γύρω από το χείμαρρο, κρεμάστηκαν πολλοί χριστιανοί στην περίοδο της επανάστασης του 1821. Νοτιότερα, μία γέφυρα, κρήνες και μικρά οθωμανικά νεκροταφεία. Μετά την κατεδάφιση των τειχών δημιουργείται η λεωφόρος, κάθετη στην προκυμαία. Επάνω στη γραμμή των οχυρωμάτων που ανήκουν στο σουλτάνο, χτίζουν μια σειρά από κατοικίες, που ονομάζονται από τότε του σουλτάνου. Αυτές οι όμορφες κατοικίες, εκλεκτικής αρχιτεκτονικής, νοικιάζονται στους ξένους προξένους και στους εύπορους κατοίκους της Θεσσαλονίκης. Από την άλλη πλευρά της λεωφόρου, δημιουργείται πολύ γρήγορα η πρώτη εκτός των τειχών συνοικία της πόλης. Το 1889, ο σουλτάνος θέλοντας να δείξει την επιδοκιμασία του, προσφέρει στους κατοίκους μια όμορφη μαρμάρινη κρήνη.

Ωστόσο, ο δρόμος εγγράφεται στην ιστορική μνήμη από τότε που φωτογραφίζεται και ιδιαίτερα από την κατοχή και μετά.


Η δομή του τείχους

Αραμπατζής         Γεώργιος

 

Η Θεσσαλονίκη περιτοιχίσθηκε αμέσως μετά την ίδρυσή της από τον Κάσσανδρο το 315π.Χ. Τμήματα του τείχους  της Ελληνιστικής  περιόδου της πόλης αποκαλύφτηκαν σε ανασκαφές κατά μήκος της δυτικής ,βόρειας και ανατολικής πλευράς των βυζαντινών τειχών .Πάνω στα πρώτα αυτά τείχη κτισμένα λόγω κατεπειγουσών αναγκών πρόχειρα και με οικοδομικό υλικό ότι προσφερόταν στις κρίσιμες εκείνες ώρες των επιδρομών [βωμοί ,μαρμάρινα μέλη ναών γλυπτά κλπ.]κτίστηκαν στη συνεχεία τα ρωμαϊκά και βυζαντινά τείχη με τρόπο συστηματικό και με βάση τις ισχύουσες τότε αντιλήψεις και δεδομένα άμυνας [προτείχισμα ,τάφρος ,πύργοι ,τριγωνικοί και τετράγωνοι πρόβολοι  κλπ.].

Το τείχος  της Θεσσαλονίκης έχει μορφή τραπεζίου με παράλληλες τις δυο κάθετες προς τη θάλασσα πλευρές την ανατολική και τη δυτική και μη παράλληλες το παραθαλάσσιο τείχος και τείχος της ακρόπολης.

Η περίμετρος είναι γύρω στα 8000 μέτρα, ενώ το ύψος του ποίκιλλε ανάλογα με την διαμόρφωση του εδάφους από 10 ως 12 μέτρα. Έχει πλάτος περίπου 4,60μ. και είναι κατασκευασμένο από μικρές -σχετικά- πέτρες και τούβλινα  «ζωνάρια» ανά 2-3 μ., που πολλές φορές γίνονταν τόξα. Τα τμήματα που ήταν κοντά στις πύλες και οι πρόβολοι ήταν κτισμένα με μεγαλύτερη επιμέλεια και χρησιμοποιούσαν συχνά εκεί μάρμαρα και πέτρινα αγκωνάρια. Στα παλαιότερα μέρη υπάρχουν και σήμερα εντοιχισμένα σπασμένα αγάλματα, αρχιτεκτονικά μέλη από Ελληνιστικά κτίσματα, βωμοί και επιτύμβιες στήλες.

Το τείχος που σώζεται σήμερα δεν υπερβαίνει τα 4000 μέτρα.

Διπλά ήταν τα τείχη στην κάτω πόλη καθώς στην ανατολική και δυτική πλευρά.

· Το εξωτερικό τείχος αναφερόταν σαν «ΈΞΩ ΤΕΊΧΟΣ», «ΠΕΡΙΤΕΙΧΙΟΝ», «ΠΡΟΤΕΙΧΙΣΜΑ».

· Το εσωτερικό τείχος μνημονεύεται σαν «ΕΝΔΟΤΕΡΟ» ή «ΤΕΙΧΟΣ». Η απόσταση του ενός από το άλλο είναι στα 10 μέτρα.

Στα βόρεια δεν υπήρχε ανάγκη προτειχίσματος γιατί το έδαφος ήταν πού ανώμαλο και με βράχους.

Στους μεσοβυζαντινούς χρόνους η οχύρωση της Θεσσαλονίκης αποτελείτο στα πεδινά από τάφρο γεμάτη με νερό, το προτείχισμα, που βοηθούσε στην άμυνα της πόλης και το κυρίως τείχος, τελευταίο σημείο απόκρουσης του εχθρού.

Τα τείχη της Θεσσαλονίκης, ποικίλων εποχών και τεχνικής, που πάνω τους είναι γραμμένη όλη η ιστορία της περήφανης πόλης, μέχρι το 1873 σώζονταν σε αρκετά καλή κατάσταση, οπότε άρχισε η κατεδάφισή τους.


Οι πύργοι της Θεσσαλονίκης

Παπαντωνίου Αριστείδης

 

1) Ο Λευκός Πύργος

Ο ΝΑ γωνιαίος πύργος, που βρισκόταν περίπου στη θέση του σημερινού Λευκού Πύργου. Τον πύργο αυτόν πρέπει να εννοεί ο Ευστάθιος Θεσσαλονίκης με τη φράση του: του κατά θάλασσαν εώλου Πύργου. Ο Λευκός Πύργος χτίστηκε μετά το 1430 από  τους Τούρκους με τεχνίτες Βενετσιάνους. Στις αρχές του 19ου αι. ονομαζόταν Πύργος των Γιαννιτσάρων ή Πύργος του Αίματος, είτε γιατί σ’ αυτόν υπήρχε φρουρά Γιαννιτσάρων είτε γιατί χρησιμοποιούταν ως φυλακή κατάδικων.

2)Πύργος της Σαμάρειας.

 Παλιότερα πίστευαν πως βρισκόταν στη θέση του σημερινού Λευκού Πύργου. Το χωρίο όμως του Αναγνώστη για την απόδραση των Βενετών από τη Θεσσαλονίκη κατά την άλωσή της από τους Τούρκους (1430) είναι πολύ σαφές και μας αναγκάζει να τον τοποθετήσουμε στη δυτική πλευρά και μάλιστα στο σημείο που άρχιζε το Τζερέμπουλον.

3)Πύργος του Ορμίσδα.

 Χρονολογείται από τον 4ο αιώνα. Είναι τετράγωνος και βρίσκεται στο ανατολικό τμήμα του τείχους απέναντι και δυτικά του νεκροταφείου των Διαμαρτυρομένων. Στην ανατολική πλευρά του υπάρχει η πλίνθινη επιγραφή με το όνομα του Ορμίσδα.

4)Πύργος της Αλύσεως

 Βρίσκεται στα ΒΑ, αντικατέστησε τον Πύργο του Τριγωνίου των Βυζαντινών και είναι μάλλον σύγχρονος με το Λευκό Πύργο.

5)Πύργος Βουργεσίων    

 Αναφέρεται από τον Ευστάθιο Θεσσαλονίκης στα τέλη του 12ου αιώνα. Δεν είναι καθορισμένη η θέση του. Ίσως βρισκόταν στη συνοικία των Βουργεσίων, δηλαδή των Λατίνων, που οι Έλληνες αλλά και οι ξένοι περιηγητές του 18ου και του 19ου αι. Ονόμαζαν Φραγκομαχαλά στη περιοχή δηλ. γύρω από τη σημερινή οδό Φράγκων. Μια τελευταία υπόθεση είναι ότι ο πύργος αυτός πρέπει να τοποθετηθεί στη θέση όπου αργότερα κτίστηκε ο Λευκός Πύργος.

6)Πύργος του Χαμόδρακος           

 Γνωστός μόνο από τις πηγές. Συγκεκριμένα τον αναφέρει μόνο ο Ευστάθιος Θεσσαλονίκης και λέει ότι πήρε το όνομά του από τον διοικητή της φρουράς του. Έγγραφο της μονής Ξενοφώντος του Αγ. Όρους μας πληροφορεί ότι ήταν κοντά στο ναό των Αρχαγγέλων. Δεν είναι όμως δυνατός ο προορισμός της θέσης του.

7)Πύργος του Μανουήλ Παλαιολόγου.

 Βρίσκεται στο βόρειο τμήμα του τείχους και χτίστηκε στα χρόνια του Μανουήλ Παλαιολόγου.

8)Πύργος του αγάλματος

  Στα βόρεια της Ληταίας Πύλης. Σήμερα δεν σώζεται. Ίσως πήρε το όνομά του από κάποιο εντοιχισμένο σ’ αυτόν άγαλμα. Η τούρκικη ονομασία Ναμασιέ Κουλέ, που τη χρησιμοποιούν οι Γάλλοι περιηγητές F.  de Beaujour και Cousinery (19ος αι.), σημαίνει Πύργος της Προσευχής.


Το παλιό λιμάνι

Ζαχαριάδου Ελένη

ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ - ΡΩΜΑΪΚΗ & ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ

Η ίδρυση του λιμανιού της Θεσσαλονίκης χρονολογείται πριν από 2.300 και πλέον έτη. Δημιουργήθηκε το 315 π.χ. ταυτόχρονα με την πόλη της Θεσσαλονίκης, για να προσδώσει στο Βασίλειο της Μακεδονίας ναυτική ισχύ. Από τότε το λιμάνι της Θεσσαλονίκης συμπορεύεται με την ιστορία της πόλης και συναρτάται άμεσα με τις περιόδους της ακμής και της παρακμής της.

Στα χρόνια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας αναδεικνύεται η σημασία της γεωγραφικής θέσης του Λιμένος, ως κομβικό σημείο Δύσης και Ανατολής μέσω του οποίου εξυπηρετείται το διαμετακομιστικό εμπόριο της ενδοχώρας, που δημιουργείται τότε για πρώτη φορά. Στην περίοδο του Βυζαντίου ο ρόλος αυτός ενισχύεται ακόμη περισσότερο και υλοποιούνται σημαντικά έργα υποδομής.

 

ΜΕΣΑΙΩΝΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ

Η εμφάνιση των Τούρκων στη Βαλκανική Χερσόνησο και η αποκοπή του Βυζαντινού Δεσποτάτου της Θεσσαλονίκης από την Κωνσταντινούπολη, απομόνωσαν τη Θεσσαλονίκη από τη Βυζαντινή Πρωτεύουσα και συνετέλεσαν στην παρακμή του Λιμανιού. Για τους πρώτους αιώνες της Τουρκοκρατίας οι γραπτές πληροφορίες όσον αφορά την κίνηση του Λιμανιού και την εν γένει οικονομική ζωή της πόλης είναι ελάχιστες.

Από τον 17ο και 18ο αιώνα το εμπόριο αρχίζει να προάγεται και να συστηματοποιείται. Το 1871 η Θεσσαλονίκη συνδέεται σιδηροδρομικώς αρχικά με τα βαλκανικά δίκτυα και αμέσως μετά με τα ευρωπαϊκά.    Στην εκπνοή του 19ου αιώνα η σιδηροδρομική σύνδεση της πόλης καλύπτει όλο το βόρειο χώρο, από τη Φλώρινα μέχρι την Αλεξανδρούπολη, παρέχοντας έτσι νέες δυνατότητες για τη διακίνηση εμπορευμάτων μέσω του Λιμένος της Θεσσαλονίκης.

Αναμορφώνονται και ενοποιούνται οι περιοχές του λιμανιού και των σιδηροδρομικών σταθμών με τις βασικές λειτουργικές τους προεκτάσεις, αποθήκες, περιοχή χονδρεμπορίου, αγορά.

·  Διαμορφώνεται  προκυμαία στην παραλία για την εξυπηρέτησης μικρών σκαφών (μετά το 1870)

·  Σταδιακά γκρεμίζεται το Βορειοδυτικό τείχος (από το 1870 και αργότερα)

·  Κτίζονται οι σιδηροδρομικοί σταθμοί (από το 1871 και μετά)

·  Ανοικοδομείται η περιοχής των Λαδάδικων και τμήμα της οδού Φράγκων μετά από πυρκαγιές, - όπως η πυρκαγιά του 1856 που κατέστρεψε ολόκληρη την συνοικία της Μάλτας, δυτικά της αγοράς, μεταξύ οδού Φράγκων και Εγνατίας.

·  Δημιουργείται προβλήτα και νηοδόχος στο λιμάνι και μεταφέρεται ένα τμήμα των λιμενικών εγκαταστάσεων δυτικότερα, μπροστά στο παλιό λιμάνι του Κωνσταντίνου, μετά το 1902. Λίγο αργότερα κτίζεται εκεί το κτίριο του Τελωνείου.

 

20ος ΑΙΩΝΑΣ

Την περίοδο αυτή κατασκευάζονται ο κυματοθραύστης, οι αποθήκες του 1ου προβλήτα, το κτίριο του Τελωνείου, το σιδηροδρομικό δίκτυο του λιμένα.

Την περίοδο αυτή συνομιλίες μεταξύ της Ελλάδας και της Γιουγκοσλαβίας, οδηγούν σε τέσσερις διαδοχικές συμβάσεις (1914, 1923, 1926 και 1929), οι οποίες αφορούν στην ίδρυση Ελευθέρας Γιουγκοσλαβικής Ζώνης στο λιμάνι.

 

Άποψη της πόλης από τον Θερμαϊκό

Ο επισκέπτης που εισερχόταν στις αρχές του αιώνα ατμοπλοϊκώς από τον Θερμαϊκό στο λιμάνι, εντυπωσιαζόταν από το κλιμακωτό πανόραμα της πόλης, το Επταπύργιο, το διαβόητο Γεντί Κουλέ, τα κάστρα, τους μιναρέδες των τζαμιών, τα σπίτια με τα καφασωτά και τα μεγάλα παράθυρα που κατεβαίνουν αμφιθεατρικά ως την παραλία. Στην ίσαλο ζώνη της προκυμαίας αντίκριζε σειρά από εργοστάσια, σπίτια και ξενοδοχεία, από τα σφαγεία, δίπλα στον κήπο του Μπεχτσινάρ, το ζυθοποιείο "Νάουσα", το εργοστάσιο φωταερίου, το ξενοδοχείο "Όλυμπος" στην πλατεία Ελευθερίας, την ιχθυαγορά στη θέση όπου χτίστηκαν διαδοχικά τα ξενοδοχεία "Σπλέντιτ" και "Μεντιτερανέ", το εντυπωσιακό με την επαναλαμβανόμενη οξυκόρυφη στέγη και την υψηλή καμινάδα του νηματουργείου Σαία, σειρά διώροφων και τριώροφων σπιτιών και ξενοδοχείων ως τον Λευκό Πύργο, που διατηρούσε ακόμη το τετράγωνο περιτείχισμά του. Έξω από τα τείχη προς την Καλή Μεριά δέσποζαν οι στρατώνες του Γ’ Σώματος Στρατού, οι Πύργοι των Εξοχών, το αρχοντικό Μιχαηλίδη, τα σπίτια του Οσμάν Αλή Βέη, το μετέπειτα ορφανοτροφείο "Μέλισσα" και Χαφήζ Μπέη, αργότερα Σχολή Τυφλών, η βίλα του Αχμέτ Καπαντζή, το κεραμοποιείο Αλλατίνι κοντά στο χείμαρρο του Κυβερνείου, ο μύλος και η βίλα Αλλατίνι στο Ντεπό.

 

Φρούριο Βαρδαρίου

 

Ιστορικά

 

Το φρούριο Βαρδαρίου, γνωστό και ως Τοπ Χανέ, κτίστηκε από το Σουλτάνο Σουλεϊμάν το 1546.

Στα ανατολικά του άκρα το τουρκικό συγκρότημα ενσωμάτωσε δύο ορθογωνικούς πύργους από την παλαιότερη βυζαντινή οχύρωση. Ο νοτιότερος από αυτούς, γνωστός ως πύργος του Ανάγλυφου και διατηρείται σχεδόν σε όλο του το ύψος. Ο βορειότερος πύργος σώζεται μόνο μέχρι τη στάθμη του σημερινού εδάφους. Στο ίδιο φρούριο του Βαρδαρίου είναι εμφανείς οι τρεις κατασκευαστικές φάσεις των χρόνων της Τουρκοκρατίας. Στην πρώτη ανήκει ο βόρειος περίβολος με τους δύο ορθογωνικούς πυργίσκους, ο οκταγωνικός γωνιακός πύργος και η εξωτερική ζώνη του νότιου περιβόλου. Η διαπλάτυνση  εσωτερικά του νότιου περιβόλου με τις πυριτιδαποθήκες έγινε το 1741.

 

Γενικά όλο το συγκρότημα του φρουρίου και των δυτικών τειχών είχε ανάγκη συντήρησης της τοιχοποιίας, που παρουσίαζε έντονα προβλήματα διάβρωσης.

Σημαντικά προβλήματα μιας άλλης κατηγορίας προσθέτονταν από την υποβάθμιση του περιβάλλοντα χώρου των μνημείων, που βρίσκεται στα σύνορα μιας ζώνης εμπορίου και μιας κοινωνικών εξυπηρετήσεων.

 

 

Εργασίες διαμόρφωσης του χώρου

 

Στα παραπήγματα πάνω στο νότιο βραχίονα και η λειτουργία πρόχειρου χώρου στάθμευσης αυτοκινήτων μέσα στο φρούριο συνέχιζαν την υποβάθμιση του ίδιου του μνημείου που είχε επισημοποιηθεί προηγουμένως με το κτίσιμο του Δικαστικού Μεγάρου πάνω σε τμήμα του φρουρίου.

 

Συντήρηση φρουρίου

 

Έγιναν:

1. στερεωτικές και αναστηλωτικές εργασίες,

2. απομακρύνθηκαν όγκοι χωμάτων

3. διαμορφώθηκε χώρος πρασίνου

4. απομακρύνθηκε παράνομα πάρκινγκ από το εσωτερικό του φρουρίου.

5. πρόβλεψη χώρου για υπαίθριες  πολιτιστικές εκδηλώσεις

 


Οι δρόμοι

Ιωαννίδης Άνθιμος


 

 

Το τοπογραφικό των Κάστρων

Κωνσταντινίδου Κατερίνα-Μαρία

 

Η θέση και το τοπογραφικό των τειχών της σημερινής Θεσσαλονίκης

 

Παρατηρώντας ένα τοπογραφικό χάρτη της Θεσσαλονίκης, μπορούμε να ανακαλύψουμε τα βυζαντινά τείχη σε πολλούς σημαντικούς δρόμους της πόλης.

Το τείχος μπορούμε να το διαχωρίσουμε στα εξής τμήματα: 1)Παραθαλάσσιο, 2)Βορειοδυτικό και  3)Νοτιοανατολικό

1)Παραθαλάσσιο

Ξεκινώντας από το Λευκό Πύργο και προχωρώντας προς τα βορειοδυτικά το τείχος υπήρχε κατά μήκος της παραλίας κατ’ αρχήν  και στη συνέχεια στη θέση της οδού Μητροπόλεως. Στο ύψος του λιμανιού έστριβε βορειοδυτικά παράλληλα προς την Ίωνος Δραγούμη και από εκεί συνέχιζε προς την οδό Πολυτεχνείου και έφτανε στο φρούριο του Βαρδαρίου.

2)Βορειοδυτικό

Στην συνεχεία ανεβαίνει προς  την οδό Ειρήνης, την οδό Κλαυδιανού και από εκεί έστριβε  ανάμεσα από την οδό Ελπίδας και τον Ιερό Ναό της Άγιας Αικατερίνης. Από εκεί συνέχιζε βορειοανατολικά προς το Επταπύργιο, περιέβαλε το φρούριο και συνέχιζε με κατεύθυνση νοτιοδυτική προς τον Πύργο του Τριγωνίου.

3)Νοτιοανατολικό

Μετά τον Πύργο του Τριγωνίου και με κατεύθυνση πάντα νοτιοδυτική και παράλληλα προς την οδό των Κάστρων φτάνει στο ύψος του νεκροταφείο της Ευαγγελίστριας. Από αυτό το σημείο και μέχρι τον Λευκό Πύργο το τείχος είναι κατεδαφισμένο. Η θέση του εντοπίζεται από ερείπια που υπάρχουν στην οδό Μελενίκου και δίπλα από την οδό Εθνικής Αμύνης.

 

 


Οι πύλες

Μαλλιαρού Ελένη

 

Γνωστές πύλες των τειχών ήταν

1.       Η Πύλη της Ρώμης(κοντά στο Λευκό Πύργο)

2.       Η Κασσανδρεωτική Πύλη (στο τέρμα της παλιάς Εγνατίας). Η Κασσανδρεωτική οδηγούσε στην Κασσάνδρεια της Χαλκιδικής, ονομάστηκε, άγνωστο πότε ακριβώς, «πύλη της Καλαμαριάς». Το 1889 ο Μιδάτ πασάς κατεδαφίζει το ανατολικό τείχος, απ’ την «Κασσανδρεωτική πύλη» ως τον πύργο «Κανλή Κουλέ».

3.       Η Χρυσή Πύλη (στη σημερινή πλατεία Βαρδαρίου )

4.       Η Ληταία Πύλη (στο δυτικό άκρο της οδού Αγίου Δημητρίου και οδηγούσε στο χωριό Λητή). Και οι δύο κατεδαφίστηκαν όταν καταστράφηκε το δυτικό τείχος.

5.       Η ψευδό-Χρυσή Πύλη (στο ανατολικό άκρο της οδού Αγίου Δημητρίου).

6.       Η πόρτα του Γιαλού (Γιαλή-Καπού στην Τουρκοκρατία, κοντά στη θάλασσα).

7.       Η Πύλη της Άννας Παλαιολογίνας (κοντά στον πύργο του Τριγωνίου, στην Άνω Πόλη).

 

Οι πύλες της Ακρόπολης

    Η Ακρόπολη είχε περίπου 14 μικρές πύλες που λέγονταν «παραπύλια» ή «παραπόρτια» και χρησίμευαν για στρατιωτικούς σκοπούς.

 

Η Πύλη της Άννας Παλαιολογίνας

    Η αυτοκράτειρα Άννα Παλαιολογίνα, επόπτευσε την επισκευή των τειχών της Θεσσαλονίκης, ανοίγοντας δύο πύλες προς την Ακρόπολη. Στην πύλη που σώζεται και σήμερα κοντά στον Πύργο του Τριγωνίου, υπάρχει η εξής επιγραφή

«Ανηγέρθη η παρούσα πύλη ορισμώ της κραταιάς και αγίας ημών κυρίας και δεσποίνης κυράς Άννης της Παλαιολογίνης υπηρετήσαντος καστροφύλακας Ιωάννου Χαμαετού.»

 

Η συντήρηση της δομής των τειχών

Σταμπουλή Σοφία

 

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΤΩΝ ΤΕΙΧΩΝ

(Συζήτηση με την έφορο βυζαντινών αρχαιοτήτων Κα Μακροπούλου)

 

Η προστασία και η συντήρηση των τειχών δεν είναι εύκολο να διαχωριστούν καθώς είναι έννοιες αλληλένδετες.

Η προστασία των τειχών αφορά όλους τους Έλληνες πολίτες που θέλουν να καμαρώνουν για τον πολιτισμό και την ιστορία τους, ενώ η διατήρηση του πολιτισμού και της ιστορικής μνήμης αφορά και την πολιτεία.

Δεν είναι δυνατόν να αμαυρίζονται αρχαιολογικά μνημεία, όπως τα τείχη, από διάφορους ασυνείδητους, που αλόγιστα απλώνουν σπρέι και λαδομπογιά πάνω τους.

Δεν είναι δυνατόν οι αρχαιολογικοί χώροι να ασφυκτιούν κάτω από το μπετόν και το τσιμέντο που υψώνουν γύρω τους οι κερδοσκόποι και οι διάφοροι άλλοι οικοπεδοφάγοι οικοδομώντας πολυτελή κτίρια.

Δεν μπορεί η πολιτεία να μην παίρνει μέτρα για την μόλυνση του περιβάλλοντος που προκαλεί σοβαρές φθορές και αλλοιώσεις στα μνημεία.

Συνεπώς λαός και πολιτεία είναι συνυπεύθυνοι για το χαμό της πολιτιστικής κληρονομιάς και της ιστορίας του τόπου.

Όταν λοιπόν λαός και πολιτεία γυρνούν την πλάτη τους στις παραπάνω αναφερόμενες υποχρεώσεις τους, τότε αρχίζουν οι συντηρήσεις και οι αναστηλώσεις, τόσο των τειχών όσο και των διαφόρων αρχαιολογικών μνημείων.

Για την συντήρηση των τειχών, αρμόδια είναι η πολιτεία που μέσω των αρχαιολογικών υπηρεσιών της, οι οποίες εδρεύουν σε κάθε νομό, τις ενισχύει οικονομικά, ώστε να αναστηλώσουν και να συντηρήσουν τα μνημεία. Συγκεκριμένα η χρηματοδότηση γίνεται κυρίως μέσω δημοσίων κονδυλίων και μέσω κοινοτικών προγραμμάτων.

Το προσωπικό συντηρήσεως των μνημείων αποτελείται από άκρως εξειδικευμένους τεχνίτες, αρχαιολόγους, πολιτικούς μηχανικούς, αρχιτέκτονες καθώς επίσης και απλούς εργάτες.

Τα εργαλεία και μηχανήματα που χρησιμοποιούνται αποτελούνται από τα πλέον απλά (μυστρί και σκαρπέλο), μέχρι τα πιο σύγχρονα (ανυψωτικές μηχανές, ελκυστήρες κ.τ.λ.), χρησιμοποιούνται επίσης μηχανήματα υψηλής τεχνολογίας π.χ., μετρητές αντοχής μνημείων.

Οι εργασίες που γίνονται είναι πάμπολλες και αδιάκοπες, διότι ο πολιτισμός απαιτεί για να διατηρηθεί προστασία και συντήρηση.

 

 


Χάρτες - Φωτογραφικό υλικό

Μίξιου Μαρία

 

 

Νομοθεσία

Γαυρινιώτης Χρήστος

 

Οι γενικές αρχές

Οι αρχές που διέπουν το νέο αρχαιολογικό νόμο είναι η συστηματοποίηση και διεύρυνση της έννοιας της πολιτιστικής κληρονομιάς, η ισότιμη αντιμετώπιση όλων των μνημείων, η ανάδειξη της κοινωνικής διάστασης της προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς και η συμπληρωματικότητα των καθηκόντων της πολιτείας και των πολιτών.

Χωρικές ρυθμίσεις

Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι ρυθμίσεις του αρχαιολογικού νόμου για την οριοθέτηση των αρχαιολογικών χώρων, τις ζώνες προστασίας, τους αρχαιολογικούς χώρους εκτός οικισμών, τους αρχαιολογικούς χώρους εντός οικισμών και τους οικισμούς που είναι στο σύνολό τους αρχαιολογικοί χώροι.

Με τις ρυθμίσεις αυτές επιδιώκεται τόσο η προστασία των αρχαιοτήτων όσο και η προστασία του πολίτη σε σχέση με τη διοίκηση (περιορισμοί κυριότητας, απαλλοτριώσεις, αποζημιώσεις για τη στέρηση χρήσης, κριτήρια οριοθέτησης των αρχαιολογικών χώρων και των ζωνών προστασίας κλπ).

Με τον αρχαιολογικό νόμο ρυθμίζονται συστηματικά τα θέματα που αφορούν την εισαγωγή και εξαγωγή των πολιτιστικών αγαθών. Επίσης, οργανώνονται η αρχαιολογική έρευνα και οι εργασίες προστασίας των μνημείων (ανασκαφές, επιφανειακές έρευνές, δημοσιεύσεις, εργασίες συντήρησης, στερέωσης, αναστύλωσης κοκ).

Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι νέες ρυθμίσεις για τα μουσεία (κατηγορίες, κριτήρια, εποπτεία) καθώς και για την πρόσβαση και χρήση των μνημείων και των αρχαιολογικών χώρων.

Με το νέο αρχαιολογικό νόμο συστηματοποιείται και καθίσταται πολύ αυστηρή η ποινική προστασία των πολιτιστικών αγαθών.

Υποχρέωση δήλωσης αρχαίων

Με τις μεταβατικές διατάξεις του νομοσχεδίου προβλέπεται η υποχρέωση όποιου έχει στην κατοχή του αρχαίο κινητό μνημείο που χρονολογείται έως το 1453 ή από το 1453 έως το 1830 και είναι εύρημα ανασκαφής ή αποσπάστηκε από ακίνητο μνημείο ή είναι εικόνα ή λειτουργικό σκεύος αυτής της περιόδου να το δηλώσει μέσα σε προθεσμία 18 μηνών από τη δημοσίευση της υπουργικής απόφασης, με την οποία καθορίζονται η διαδικασία δήλωσης και οι υπηρεσίες που είναι αρμόδιες για την παραλαβή της δήλωσης.

Η εμπρόθεσμη αυτή δήλωση αποτελεί λόγο απαλλαγής από την ποινική δίωξη για το γεγονός πως το αρχαίο δεν είχε δηλωθεί ως τότε.

 


Τραγούδια

Γαυρινιώτης Χρήστος

 

ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΓΕΝΤΙ ΚΟΥΛΕ

Το μαράζι της φυλακής το συναντούμε, όπως ήταν φυσικό, και στο δημοτικό-μας τραγούδι: Εγέρασα, μανούλα-μου, πρωτύτερα από σένα. / Με γέρασαν η φυλακή, της Πύλου τα μπουντρούμια. Όμως οι ρεμπέτες, αυτή η περιθωριοποιημένη μερίδα του λαού, είχαν πολύ πιο έντονο και το βίωμα της φυλακής και το αίσθημά της άδικης ή υπερβολικής καταδίκης. Έτσι, ως θέμα η φυλακή ευδοκίμησε ιδιαίτερα στο χώρο του ρεμπέτικου τραγουδιού.

Ειδικότερα το Γεντί Κουλέ, αυτή η κατ’ εξοχήν φυλακή έχει την υψηλότερη συχνότητα αναφορών μέσα στα σχετικά τραγούδια. Και δεν το συναντούμε το Επταπύργιο της πόλης-μας στα ελληνόγλωσσα μονάχα ρεμπέτικα. Υπάρχουν τουλάχιστον δύο τραγούδια στα ισπανοεβραϊκά που μιλούν γι’ αυτά τα απαίσια μπουντρούμια. Και θα βρεθούν, αν ψάξει κανείς, και άλλα, στις άλλες γλώσσες της παλαιότερης Θεσσαλονίκης.

Τα ρεμπέτικα του Γεντί Κουλέ είναι πάντοτε βαριά και θλιμμένη. Μόνον όταν το βίωμα του εγκλεισμού εντάσσεται στο παρελθόν, τότε ο τόνος ελαφραίνει, όπως στον καρσιλαμά του Βαγγέλη Παπάζογλου ‘Πέντε χρόνια δικασμένος μέσα στο Γεντί Κουλέ’ εξάλλου, αν το ρεμπέτικο αυτό ανήκει πιο πολύ στα χασικλίδικα και λιγότερο, σαν από σπόντα, στα τραγούδια της φυλακής.

Στο ίδιο μεταίχμιο, πιο κοντά όμως στη φυλακή, βρίσκεται και το «Τρίτη Πέμπτη μακαρόνια» του Νάκου. Η ιστορία που το τραγούδι διηγείται, έχει δύο σκέλη: τη σύλληψη και τη φυλάκιση. Η επιχείρηση των διωκτικών αρχών, με τις οποίες ο διωκόμενος φαίνεται να έχει ανοιχτούς λογαριασμούς, αφού γνωρίζει και τα ονόματα-τους(Ζαφείρης και Σταυρόπουλος)-η επιχείρηση γίνεται σε ώρα μαχμουρλίδικη, με τρόπο εκ πρώτης όψεως φιλικό αλλά και οργανωμένο: έχουν μπλοκάρει  και την πόρτα.  Ο διωκόμενος κοιμάται και δεν προφταίνει να αντιδράσει, δεν το σκάει. Η σύλληψη ολοκληρώνεται με το εξής δίστιχο: μας πλάκωσαν κάτι μπάτσοι, /λες και ήταν Απάτσι. Και αρχίζει το δεύτερο σκέλος της ιστορίας, η φυλάκιση, ίσως μάλιστα να πρόκειται και για διαδοχικές μεταγωγές από φυλακή σε φυλακή: πριν από το Γεντί Κουλέ υπήρχε, στην πληρέστερη εκτέλεση που είπαμε, αναφορά και στο Παλαμήδι: Τρεις το λάδι, τρεις το ξύλο/ μας στείλανε στο Παλαμήδι. Μετά έρχεται ο εγκλεισμός στο Γεντί Κουλέ και η μεταφορά του καταδίκου στις αγροτικές φυλακές της Κασσάνδρας. Το τραγούδι κλείνει με δύο στίχους δανεισμένους από παλιό τραγούδι για τις Φυλακές του Ωρωπού, που προσγράφεται στο Μπάτη.

Τα υπόλοιπα  τραγούδια ανήκουν σαφέστερα και πλήρως στην κατηγορία ‘ρεμπέτικα της φυλακής του Γεντί Κουλέ’: σ’ αυτά μιλάει ο κατάδικος, μέσα από την φυλακή.

Για τη μουσική ζωή στη Θεσσαλονίκη κατά την Τουρκοκρατία και ειδικότερα για τη χρονική περίοδο μέχρι το 1900, δεν έχουμε καθόλου πληροφορίες. Βέβαια ήταν φυσικό, ύστερα από τη μακραίωνη τουρκική σκλαβιά, να μην υπάρχουν πρωτοβουλίες από την ελληνική πλευρά για την ανάπτυξη μουσικής ζωής και μουσικής παιδείας στην τουρκοκρατούμενη Θεσσαλονίκη. Εκτός ίσως από οπερέτες και άλλα περιοδεύοντα μουσικά συγκροτήματα, που θα έκαναν κατά καιρούς την εμφάνισή τους στη Θεσσαλονίκη, το μεγαλύτερο μέρος της μουσικής ζωής περιοριζόταν στα κοσμικά κέντρα της πόλης, όπου ξένες ορχήστρες και ιδιαίτερα ιταλικές ψυχαγωγούσαν τους φιλόμουσους Θεσσαλονικείς. Γενικά, στις αρχές του αιώνα μας και πριν ακόμα από την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, σημειώνονται ορισμένες πρωτοβουλίες στον τομέα της μουσικής, τις οποίες απαριθμώντας τες μπορούμε να δώσουμε την εικόνα από ένα μουσικό ξεκίνημα στην πόλη μας που αποκορυφώνεται λίγα χρόνια αργότερα με την απελευθέρωσή της. Οι πρωτοβουλίες αυτές σχετίζονται με την ίδρυση καλλιτεχνικών σωματείων και συλλόγων, όπως ο Ορφέας, ο Όμιλος Φιλόμουσων και ο Όμιλος Ερασιτεχνών, που είχαν τμήματα φιλαρμονικής, χορωδίας και μανδολινάτας.


MΟΥΣΙΚΑ ΑΚΟΥΣΜΑΤΑ ΣΤΗ  ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ  ΣΤΑ ΤΕΛΗ  ΤΟΥ  ΙΘ'  ΚΑΙ  ΣΤΙΣ  ΑΡΧΕΣ  ΤΟΥ  Κ'  ΑΙΩΝΑ

Ο Αθανάσιος Νικολαΐδης – Σουλιώτης μας δίνει μια εικόνα της πόλης στις αρχές του αιώνα : «… ένα ανακάτωμα του νεώτερου πολιτισμού της καθ’ ημάς Ανατολής που παρήκμαζε (…). Πόσο τα δυο αυτά είδη πολιτισμού της ήταν δυσκολοσυμβίβαστα και μαζί την ψυχολογική κατάσταση στην οποία βρισκόταν οι Θεσσαλονικείς, όπως άλλωστε όλοι οι Ανατολίτες, εξαιτίας του ασυγχώνευτου ανακατώματός τους, δείχνει και η μουσική, ίσως μάλιστα βαθύτερα από κάθε τι άλλο. Από τις ελληνικές εκκλησίες, τις χάβρες, τα τζαμιά με τους ψηλούς μιναρέδες ανάβλυζε πάντα η μουσική των ενδοξοτέρων χρόνων της καθ’ ημάς Ανατολής, η μουσική με την οποίαν όλος σχεδόν ο λαός της Θεσσαλονίκης τραγουδούσε κάθε του αίσθημα. Από τα σχολεία όμως και τους δασκάλους, όχι μόνο τους ξένους αλλά και τους δικούς μας, διδάσκονταν και από τα θέατρα και τους διάφορους αρτίστες που λυμαίνονταν την Ανατολή, διαδίδονταν η νεότερη ιταλική, γερμανική (…). Και ολοένα περισσότεροι Θεσσαλονικείς δεν ήξεραν «που την κεφαλήν κλίναι» γιατί η ανατολική μουσική δεν έλεγε πια τα περισσότερα αισθήματά τους και η φραγκική δεν έλεγε σωστά κανένα…» (Μοσκώφ, 1975:  106 – 107).

Από τις Μεταρρυθμίσεις στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και μετά, με την διείσδυση του ευρωπαϊκού κεφαλαίου και της ευρωπαϊκής κουλτούρας η μουσική των αστικών κυρίως κέντρων δέχεται ευρωπαϊκές επιδράσεις. Έτσι προστίθεται στο ήδη πλούσιο ρεπερτόριο, που υπήρχε μέχρι τότε, βαλς με ανατολίτικες κλίμακες, αλλά και ευρωπαϊκές μελωδίες με ανατολίτικα όργανα (Τζάννης – Γκίννερουπ, 1996: 30). Στις αρχές του 20ου αι. η αστική τάξη όλων των κοινοτήτων, που από εικοσαετία έχει στραφεί προς τη δύση και ιδιαίτερα προς τη γαλλική κουλτούρα, συγκινείται και διασκεδάζει με ευρωπαϊκή μουσική, ενώ τα λαϊκά στρώματα εκφράζονται με ανατολίτικη και παραδοσιακή μουσική, μάσα από τον ήχο του ζουρνά, του ουτιού, του βιολιού.

Η οθωμανική μουσική της εποχής αυτής μπορεί να ταξινομηθεί σε δυο βασικές κατηγορίες τη θρησκευτική και την έντεχνη και μη παραδοσιακή. Η θρησκευτική μουσική υπηρετούνταν από το επίσημο ορθόδοξο δόγμα (Sunni) καθώς και από τα διάφορα τάγματα δερβίσηδων, και αποτελούσε στοιχείο της θρησκευτικής τελετουργίας.

Η ισραηλιτική κοινότητα ακολούθησε την πορεία της Θεσσαλονίκης στα μουσικά ακούσματά της. Η αστική της τάξη γοητευόταν με την a la franga μουσική, με πιάνα και μαντολίνα. Η λαϊκή τάξη κουβαλούσε την παράδοση του σεφαραδίτικου τραγουδιού (Romansas) και τραγουδούσε και τραγούδια που γέννησε η για πάνω από 500 χρόνια συμβίωση με τις βαλκανικές κουλτούρες (Kantigas). Τα τελευταία άλλοτε ακολουθούν ευρωπαϊκά πρότυπα, άλλοτε λαϊκούς βαλκανικούς ρυθμούς και άλλοτε πιο λόγιες και περίπλοκες δομές της ανατολικής μουσικής παράδοσης των makam.

Η ελληνική κοινότητα παρουσιάζει τον ίδιο διχασμό. Η αστική της τάξη επηρεάζεται από την ευρωπαϊκή μουσική και τα ακούσματα αυτά κυριαρχούν στο μεγαλύτερο τμήμα της κοινότητας. Οι κανταδόροι, τα χοροδιδασκαλεία, οι χορωδίες, οι μαντολινάτες, τα πιάνα και οι κιθάρες κυριαρχούν (Σταμπουλής, 1984). Η παραδοσιακή μουσική επιζεί μόνο στα λαϊκά στρώματα για να εκφράζει τα αισθήματά τους.


Τείχη και αστικό περιβάλλον

Κεραμάρη Σεβαστή

 

 Τα βυζαντινά τείχη για εμάς, τους κατοίκους της νέας Θεσσαλονίκης, είναι απλά ένα από τα πολλά ιστορικά μνημεία του τόπου μας. Όμως, για τους κατοίκους της Άνω πόλης τα τείχη σημαίνουν πολύ περισσότερα. Τα θεωρούν ένα όμορφο κομμάτι της καθημερινής τους ζωής που τους επηρεάζει, άλλοτε θετικά και άλλοτε αρνητικά.

 

 Μια σημαντική αρνητική συνέπεια της ύπαρξης των τειχών, είναι η έλλειψη αστικής συγκοινωνίας καθώς και η δυσκολία μετακίνησης και στάθμευσης με αυτοκίνητο, λόγω της ακαταλληλότητας των δρόμων οι οποίοι είναι στενοί και πολλές φορές καταλήγουν σε αδιέξοδο.

 

 Μια άλλη συνέπεια είναι η μικρή οικοδομική δραστηριότητα στην Άνω πόλη λόγω περιορισμών που υπάρχουν στην οικοδόμηση της περιοχής. Σύμφωνα με νόμο τα σπίτια δεν πρέπει να ξεπερνάνε σε ύψος τα κάστρα και πρέπει αρχιτεκτονικά να έχουν τον ρυθμό των παλαιών, δηλαδή των σπιτιών του 19ου αιώνα, για να μην χαθεί η γραφικότητα της περιοχής. Μπορεί ατομικά να χάνουν οικονομικά οι ιδιοκτήτες, αλλά το συνολικό όφελος για την πόλη είναι μεγάλο. Πρέπει όμως να υπάρξει και η κρατική πρόνοια για την περιοχή γιατί λόγω των περιορισμών αυτών πολλά σπίτια παραμελώ παραμελήθηκαν και κατέληξαν σε ερείπια που εκτός από το αντιαισθητικό αποτέλεσμα, αποτελούν εστίες μόλυνσης.

 

 Από την άλλη μεριά, τα κάστρα βοηθάνε τον κάθε άνθρωπο είτε είναι δημότης αυτής της πόλης, είτε επισκέπτης-προσκυνητής των βυζαντινών μνημείων της να ξεχάσει την καθημερινότητά του και να περιπλανηθεί στο παρελθόν βαδίζοντας σε γειτονιές με παραδοσιακά σπιτάκια και λιθόστρωτους δρόμους, κάνοντας συνάμα ένα νοερό ταξίδι στους βυζαντινούς χρόνους, στην τουρκοκρατία, στις εποχές με Μακεδονομάχους και πρόσφυγες ξεριζωμένους από την Μ. Ασία. και τον Πόντο.

 

Επίσης τα τείχη αν διαμορφωθούν καλύτερα θα μπορέσουν να αποφέρουν μεγαλύτερα κέρδη στους κατοίκους της περιοχής λόγω του τουρισμού. Να προσελκύσουν πολλούς ξένους και να αναδείξουν την Θεσσαλονίκη και κατά επέκταση όλη την Ελλάδα.


Οι δήμοι.- Διαμορφώσεις

Αρβανιτίδης Ιωάννης

 

Οι δήμοι

Από το Επταπύργιο που είναι η κορυφή των Βυζαντινών τειχών και μέχρι την Πλατεία των Περιστεριών στην οδό Πρόνοιας από την έξω πλευρά των τειχών είναι τα όρια του δήμου Συκεών και συνεπώς για την περιοχή αυτή και όλο το υπόλοιπο τείχος είναι αρμόδιος για τις διαμορφώσεις του περιβάλλοντος και την καθαριότητα της περιοχής.

Από την μέσα πλευρά των τειχών στην περιοχή αυτή είναι τα όρια του δήμου Θεσσαλονίκης και συνεπώς για την περιοχή αυτή και όλο το υπόλοιπο τείχος είναι αρμόδιος για τις διαμορφώσεις του περιβάλλοντος και την καθαριότητα της περιοχής ο Δήμος Θεσσαλονίκης

 

Συνέντευξη από τον δήμαρχο του δήμου Συκεών, Κο Δανιηλίδη

Αρβανιτίδης Ιωάννης με Ιωαννίδης Άνθιμος

 

1.   Μαθητής: «Ποια τμήματα των τειχών ανήκουν στον δήμο σας, ποια είναι τα όρια & πως αυτά καθορίζονται.»

     Δήμαρχος: «Τα τείχη αποτελούν οριογραμμή ανάμεσα στο δήμο Θεσσαλονίκης & Συκεών.»

 

2.   Μαθητής: «Είναι ο δήμος σας αποκλειστικά υπεύθυνος για την συντήρηση των τειχών ή είναι θέμα της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας.»

     Δήμαρχος: «Συντήρηση, φροντίδα, αναστηλώσεις, φωτισμός γίνονται από την αρχαιολογική Υπηρεσία & το Υπουργείο Πολιτισμού. Σε όλη την Ευρώπη όλα αυτά ανήκουν στους τοπικούς φορείς.»

 

3.   Μαθητής: «Τι μέτρα παίρνονται για την προστασία των τειχών από την μόλυνση του περιβάλλοντος & τις άλλες φθορές.»

     Δήμαρχος: «Δεν υπάρχει δυνατότητα επέμβασης από τον δήμο αλλά φροντίζει την καθημερινή καθαριότητα και τη φύλαξη.»

 

4.   Μαθητής: «Αναφορά στην ταινία Το Ξυπόλητο Τάγμα & τους πρόσφυγες. Για το κτίσιμο κατοικιών Α)τι υλικό χρησιμοποιήθηκε; Β)άλλαξε σε εκείνα τα μέρη η δομή των τειχών; Γ)οι κατοικίες αυτές αποτέλεσαν συνέχεια των τειχών ή καταστρέψανε την εικόνα τους;.»

     Δήμαρχος: «Το υλικό που χρησιμοποιήθηκε για την κτίση τον παραγκών ήταν μπάζα από τα τείχη τα οποία με την άλωση της Θεσσαλονίκης ένα μεγάλο μέρος τους είχε καταστραφεί από τους Τούρκους. Επίσης αυτές οι κατοικίες άλλαξαν την δομή των τειχών & δεν προκαλούν καλή εντύπωση παρά μόνο προκαλούν προβλήματα διότι είναι σε κακή κατάσταση & σε ορισμένες περιπτώσεις μένουν εκεί περιθωριακά άτομα.»

 

5.   Μαθητής: «Πιστεύετε πως τα τείχη συμβάλουν θετικά στην εικόνα του δήμου σας;»

     Δήμαρχος: «Όντως τα Βυζαντινά τείχη προσδίδουν τη φυσιογνωμία του δήμου προσφέρουν στην ταυτότητά του είναι μνημεία ανεκτίμητης αξίας ιστορικής, πολιτιστικής & παιδαγωγικής & προσφέρουν σημαντικά στην καλή εικόνα του δήμου μας.»

 

6.   Μαθητής: «Χρησιμοποιείτε τα τείχη ή κάποια μέρη κοντά σε αυτά για πολιτιστικές εκδηλώσεις, όπως υπαίθριες εκδηλώσεις, συναυλίες. Ποια σχέδια έχετε για  μελλοντική αξιοποίηση των τειχών;»

     Δήμαρχος: «Μέσα στον ανοιχτό χώρο του Επταπυργίου βρέθηκε μια Παλαιοχριστιανική Εκκλησία, οι εργασία συνεχίζονται, χώρος εκδηλώσεων προορίζεται στην έξω μεριά στην κόγχη μεταξύ δυο πύργων επίσης στο Επταπύργιο έχει κατασκευαστή μια λυόμενη θεατρική σκηνή στη μέσα μεριά η οποία φιλοξένησε το 1992 θεατρικές και μουσικές εκδηλώσεις.»

 

7.   Μαθητής: «Τι μέτρα πήρε ο δήμος για την μεταστέγαση των προσφύγων- «Καστρόπληκτων».

     Δήμαρχος: «Ήδη κατασκευάστηκαν αλλού οικοδομές στην οδό Λαγκαδά & στον Φοίνικα με διαμερίσματα & μεταφέρθηκαν εκεί οι νόμιμοι ιδιοκτήτες. Οι απόγονοι δηλαδή των προσφύγων μεταφέρθηκαν στις εργατικές κατοικίες.»

 

8.   Μαθητής: «Πως προστατεύονται από ενδεχόμενο σεισμό τα σημεία που είναι επικίνδυνα, έχει γίνει γεωδαισία;»

     Δήμαρχος: «Έχουν γίνει εργασίες συντήρησης & επισκευής των τειχών μικρού μεγέθους όμως.»

 

9.   Μαθητής: «Σχετικά με τον συντελεστή δόμησης του δήμου σας υπάρχουν αντιδράσεις από τους δημότες που διεκδικούν μεγαλύτερη κάλυψη τι σκέπτεσθε γι’ αυτό το θέμα στον δήμο & είναι θέμα της αρχαιολογικής υπηρεσίας;»

     Δήμαρχος: «Δεν υπάρχει περίπτωση αύξησης του συντελεστή δόμησης, του ύψους, τουναντίον προτείνεται μείωση καθώς & βελτίωση & αλλαγή των προσόψεων.»

 

 

Επίλογος

 

Τα Βυζαντινά Τείχη της Θεσσαλονίκης είναι συνυφασμένα με την πόλη και μεταφέρουν από γενιά σε γενιά την πολιτιστική και ιστορική της κληρονομιά. Τα τείχη είναι παντού στην πόλη μας, δυτικά, ανατολικά, κάτω από το έδαφος, πάνω ψηλά στην Άνω πόλη και στο Γεντί Κουλέ.

 

Τα τείχη είναι μέσα μας, στις καρδιές των κατοίκων της πόλης μας. Τα τείχη μας περιμένουν, για να τα φροντίσουμε και να τα αναδείξουμε αλλά και για να απολαύσουμε έναν περίπατο δίπλα τους ταξιδεύοντας στην ιστορία της πόλης, αγναντεύοντας την θέα της και το ηλιοβασίλεμα στον Θερμαϊκό.